Φίλες και φίλοι,
Η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση σε συνδυασμό με την οικονομική κρίση που «χτύπησε» την διεθνή οικονομία σε βαθμό πρωτόγνωρο, σηματοδοτούν το τέλος μίας εποχής πλασματικής ευδαιμονίας την οποία συντηρούσαμε σε βάρος των παιδιών μας και των επόμενων γενεών.
Θέμα της εισήγησής μου είναι «Οι Χωροταξικές και Πολεοδομικές παρεμβάσεις που θα κάνουν την ‘Πράσινη Ανάπτυξη’ πράξη».
Κεντρικοί άξονες της «Έξυπνης – Πράσινης Ανάπτυξης» είναι η αξιοποίηση της οικονομίας της γνώσης, η στήριξη πρωτοβουλιών καινοτομίας και πράσινης επιχειρηματικότητας, η αξιοποίηση εναλλακτικών πηγών ενέργειας, η εξοικονόμηση και αειφόρος διαχείριση των φυσικών πόρων, η αναδιάρθρωση των βασικών οικονομικών και παραγωγικών δομών και τέλος ο πλήρης ανασχεδιασμός του θεσμικού πλαισίου μιας χώρας, ώστε να διαμορφώνονται όροι και προϋποθέσεις αυτού του νέου μοντέλου ανάπτυξης.
Φίλες και φίλοι,
Από την πρώτη στιγμή η κυβέρνηση του Γιώργου Παπανδρέου έβαλε την «Πράσινη Ανάπτυξη» στο επίκεντρο της πολιτικής της. Η σημερινή κρίση έκανε πιο επιτακτική την ανάγκη για αντικατάσταση του παλιού, αποτυχημένου μοντέλου, με το νέο.
Στο επίκεντρο της κυβερνητικής μας πολιτικής βρίσκονται:
• Η αναβάθμιση της ποιότητας ζωής στην πόλη και την ύπαιθρο
• Η διασφάλιση της ενεργειακής αποτελεσματικότητας με οικονομία πόρων, εξοικονόμηση ενέργειας και προτεραιότητα στις ΑΠΕ
• Η προσαρμογή του τρόπου ζωής, παραγωγής και κατανάλωσης στις συνθήκες που επιβάλλει η κλιματική αλλαγή
• Η περιφερειακή ανάπτυξη και η εδαφική και κοινωνική συνοχή
• Η διαμόρφωση μιας γεωργίας ποιοτικών διατροφικών προϊόντων
• Ο ποιοτικός τουρισμός και πολιτισμός που αξιοποιούν τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της χώρας
Δεν υπάρχει περιθώριο ούτε για προσκόλληση σε τακτικές του παρελθόντος, ούτε για αδράνεια. Βρισκόμαστε στην αρχή ενός αγώνα αντοχής, ο οποίος απαιτεί αποφασιστικότητα και τόλμη από την αρχή μέχρι το τέλος.
Η κρίση που διανύουμε μας ανάγκασε να κοιταχτούμε στον καθρέφτη και να αναγνωρίσουμε τις λάθος επιλογές μας του παρελθόντος. Μας έδειξε ότι ο μόνος σωστός δρόμος είναι αυτός της αλλαγής. Μίας αλλαγής η οποία δεν προσδιορίζεται μόνο με όρους οικονομικούς. Η αλλαγή πρέπει να είναι πάνω από όλα αλλαγή νοοτροπίας και τρόπου ζωής.
Με βάση τις τρέχουσες ενδείξεις, η εκπομπή ρύπων (που δεν οφείλονται στη βιομηχανία) θα έχει διπλασιαστεί μέχρι το 2035, επιφέροντας αύξηση της θερμοκρασίας κατά 2 βαθμούς Κελσίου. Μπορεί η αλλαγή να φαίνεται αμελητέα, αρκεί όμως να σκεφτεί κανείς ότι η αύξηση αυτή θα είναι ίση με την αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας που συντελέστηκε από την εποχή των τελευταίων παγετώνων μέχρι σήμερα!
Η ενεργειακή απόδοση αποτελεί τον απλούστερο και φθηνότερο τρόπο για να μειωθούν με βεβαιότητα οι εκπομπές CO2. Η νέα Ευρωπαϊκή καινοτόμος, επιδεικτική πρωτοβουλία, οι “Έξυπνες Πόλεις” έχει ως στόχο τη δημιουργία συνθηκών μαζικής υιοθέτησης τεχνολογιών ενεργειακής απόδοσης από την αγορά.
Η πρωτοβουλία θα στηρίξει φιλόδοξες και πρωτοπόρες πόλεις (π.χ. από το Σύμφωνο των Δημάρχων) που επιθυμούν να μετατρέψουν τα κτίριά τους, τα ενεργειακά τους δίκτυα και τα συστήματα μεταφορών τους σε φιλικά προς το περιβάλλον.
Η συνολική δημόσια και ιδιωτική επενδυτική δαπάνη που απαιτείται για την επόμενη δεκαετία σε επίπεδο Ευρώπης, ανέρχεται σε 11 δις ευρώ. Μέχρι το έτος 2020 με την πρωτοβουλία για τις έξυπνες πόλεις, αναμένεται 25 έως 30 ευρωπαϊκές πόλεις να πρωτοπορούν σχετικά με τη μείωση των εκπομπών τους.
Ο ορθός πολεοδομικός και αρχιτεκτονικός βιοκλιματικός και ενεργειακός σχεδιασμός αποτελούν την μεγάλη ευκαιρία για την αναζωογόνηση και την σωτηρία των πόλεων.
• Δημιουργία μεγάλων, μεσαίων και μικρών πράσινων αεραγωγών που θα καθοδηγούν τον στροβιλισμό του αέρα μέσα στην πόλη με την κατάλληλη δενδροφύτευση των δρόμων, των ελεύθερων χώρων, των αξόνων και των πλατειών
• Χρήση σύγχρονων ψυχρών υλικών στο χώρο, των δρόμων, των πεζοδρομίων και των όψεων των κτιρίων που μειώνουν τα θερμικά μεγέθη
• Κτίρια που ενσωματώνουν καινοτόμα δομικά υλικά, συστήματα και τεχνολογίες που δεν απορροφούν ενέργεια
• Κτίρια με ενεργητικά συστήματα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Στόχος μας, το σπάταλο ελληνικό κτίριο να γίνει ένα πράσινο κτίριο.
Ο τομέας της ακίνητης περιουσίας είναι υπεύθυνος για το 40% των εκπομπών άνθρακα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ποσοστό μεγαλύτερο από κάθε άλλο κλάδο.
Οι ετήσιες ενεργειακές δαπάνες μόνο των δημόσιων κτιρίων ξεπερνούν τα 450 εκατομμύρια ευρώ.
Το πρόβλημα εντοπίζεται στα παλαιότερα κτίρια, τα οποία λόγω της κατασκευής τους με προδιαγραφές των προηγούμενων, ενεργειακά σπάταλων δεκαετιών, λόγω της φθοράς που επέρχεται με το πέρασμα του χρόνου και λόγω της διαχρονικής, τεχνολογικής και περιβαλλοντικής απαξίωσής τους, έχουν καταστεί σήμερα ιδιαίτερα ενεργοβόρα.
Η ανάγκη για ορθή ενεργειακή διαχείριση της ακίνητης περιουσίας είναι επιβεβλημένη σε όλες τις φάσεις του κύκλου ζωής ενός κτιρίου, από την κατασκευή του έως και τη λειτουργία της επιχείρησης, ή τη διαβίωση μέσα σε αυτό. Η υλοποίηση μίας «πράσινης πολιτικής» στο Real Estate για την μείωση των εκπομπών άνθρακα, εντάσσεται σε ένα γενικότερο πλαίσιο ενεργειών που έχουν να κάνουν κυρίως με την αλλαγή νοοτροπίας και την ενίσχυση της αντίληψης που ενθαρρύνει την ορθή χρήση του κλιματισμού και της θέρμανσης, τη μόνωση, την ανακύκλωση, την ορθή διαχείριση του νερού, το σβήσιμο των ηλεκτρικών συσκευών κατά την απουσία μας από τον χώρο κλπ.
Ήδη οι περισσότερες επιχειρήσεις, μέσα και στο γενικότερο πλαίσιο του «πράσινου επιχειρείν», έχουν αρχίσει να αντιλαμβάνονται ότι η επιχειρηματική δραστηριότητα που λαμβάνει υπόψη και δρα για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, μπορεί να επιφέρει – και πράγματι επιφέρει – βελτίωση του τζίρου και της κερδοφορίας τους, καθώς η έμπρακτη στήριξη του περιβάλλοντος ανταμείβεται με μεγαλύτερη εμπιστοσύνη από τη μεριά των καταναλωτών.
Τα οφέλη της «Πράσινης Διαχείρισης» της Ακίνητης Περιουσίας είναι πολυεπίπεδα: Από τη μείωση του λειτουργικού κόστους των κτιρίων, τη μεγαλύτερη απορρόφησή τους στην αγορά (τα «πράσινα κτίρια είναι ελκυστικότερα στους υποψήφιους αγοραστές/ενοικιαστές), το κύρος που προσδίδουν στις επιχειρήσεις, την εξασφάλιση ενός υγιούς εργασιακού περιβάλλοντος με πολλαπλασιαστικά οφέλη στην ψυχοσωματική υγεία των εργαζομένων και την παραγωγικότητα της επιχείρησης και φυσικά τις χρηματοοικονομικές και φορολογικές ελαφρύνσεις που απολαμβάνουν και πολλά άλλα.
Φίλες και φίλοι,
Η διασύνδεση της αναπτυξιακής διαδικασίας με την ακίνητη περιουσία είναι προφανής, διότι κάθε παραγωγική επένδυση και δραστηριότητα προϋποθέτει την ύπαρξη της αντίστοιχης ακίνητης περιουσίας ως υποδομής. Επιπλέον, ο κατασκευαστικός τομέας, αυτός καθεαυτός, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην οικονομική ανάπτυξη της χώρας.
Σε αυτή την κατεύθυνση ο τομέας της ακίνητης περιουσίας μπορεί και πρέπει να λειτουργήσει ως στρατηγικός μας σύμμαχος στην εφαρμογή του μοντέλου της «Πράσινης Ανάπτυξης». Η σημερινή κυβέρνηση, με δεδομένα τα παραπάνω έχει θέσει το πλαίσιο για την ανάπτυξη της ακίνητης περιουσίας, το οποίο περιλαμβάνει:
• Ολοκληρωμένο στρατηγικό σχεδιασμό με εκτίμηση του δημόσιου οφέλους, από την επιστημονικά τεκμηριωμένη και πολεοδομικά οργανωμένη οικιστική ανάπτυξη στα πλαίσια μιας κοινωνικά συμφωνημένης αναπτυξιακής πορείας κέντρου και περιφέρειας.
• Επενδύσεις στην εξοικονόμηση ενέργειας και σε έναν νέο τρόπο ζωής με νέες «έξυπνες» πόλεις, ανανεωμένες κατοικίες, νέο μοντέλο βιώσιμων αστικών και υπεραστικών μετακινήσεων.
• Βιοκλιματικές αναπλάσεις ελεύθερων και δημόσιων χώρων.
• Στροφή της οικοδομικής δραστηριότητας στα κέντρα των πόλεων με την αξιοποίηση και αναβάθμιση του αποθέματος παλαιών κτιρίων που υπάρχει σε αυτά.
• Αξιοποίηση του ανεκμετάλλευτου κτιριακού αποθέματος έναντι της κατανάλωσης νέας γης και ελεύθερου φυσικού χώρου για τις δημόσιες ανάγκες στέγασης.
• Επενδύσεις σε νέους τρόπους μαζικής μετακίνησης, σε σύγχρονους όρους ασφάλειας, ταχύτητας και ποιότητας.
• Ανανέωση και επαναπροσανατολισμό της χρήσης της ακίνητης περιουσίας, προσέγγιση που για τη δημόσια περιουσία σημαίνει διατήρηση της δημόσιας ιδιοκτησίας ως διαρκούς ανανεώσιμου πόρου.
Στο σημείο αυτό θα ήθελα να σταθώ στις δράσεις για αύξηση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων, η οποία βρίσκεται ψηλά στις προτεραιότητες της Κυβέρνησης και του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής.
Οι ενέργειές μας κινούνται σε δύο άξονες:
Ο πρώτος αφορά την εξοικονόμηση ενέργειας μέσα από παρεμβάσεις που εγγυώνται την ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων.
Ενώ ο δεύτερος αφορά την εγκατάσταση Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στα κτίρια για την παραγωγή ενέργειας.
Όσον αφορά τον πρώτο άξονα, αυτόν της εξοικονόμησης ενέργειας, ενδεικτικά θα αναφερθώ στον Πρόγραμμα «Εξοικονομώ Κατ’ Οίκον», στον Κανονισμό Ενεργειακής Απόδοσης Κτιρίων (ΚΕΝΑΚ), την ενεργειακή αναβάθμιση των δημόσιων κτιρίων και τη «Χρηματοδότηση από Τρίτους».
Το Πρόγραμμα «Εξοικονομώ Κατ’ Οίκον» αποβλέπει στην εξοικονόμηση ενέργειας μέσα από δύο δρόμους: την χρηματοδότηση παρεμβάσεων σε κτίρια και την καλλιέργεια της ενεργειακής συνείδησης του κοινού. Στο πρόγραμμα συμμετέχουν κτίρια που κατασκευάστηκαν πριν τη θέσπιση του κανονισμού θερμομόνωσης, το 1980. Στην Ελλάδα, αυτά αποτελούν το 89% των κτιρίων. Μιλάμε δηλαδή για 3.700.000 ενεργοβόρα κτίρια. Με τις παρεμβάσεις που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα εκτιμάται ότι η μείωση της κατανάλωσης ενέργειας σε μία κατοικία μπορεί να φτάσει έως και το 60%! Επιπλέον, από το Πρόγραμμα αναμένεται να προκύψουν περί τις 20.000 νέες θέσεις εργασίας και επενδύσεις που μπορεί να φτάσουν το 1,5 δισεκ. ευρώ. Είναι προφανές λοιπόν, ότι τα οφέλη που προκύπτουν και για τους συμμετέχοντες στο πρόγραμμα αλλά και για την κοινωνία, την εθνική οικονομία και το περιβάλλον, είναι σημαντικά.
Επιπλέον, με τα μέτρα που λαμβάνουμε για την ενεργειακή αναβάθμιση των δημόσιων κτιρίων επιτυγχάνουμε σημαντική μείωση των κρατικών δαπανών σε θέρμανση, ψύξη, φωτισμό και ζεστό νερό, ενώ σημαντικό είναι και το τελικό δημόσιο όφελος που προκύπτει από αυτές τις ενέργειες. Ειδική μέριμνα υπάρχει για τα σχολικά κτίρια. Σε συνεργασία με το Υπουργείο Παιδείας ανακοινώσαμε πρόσκληση για υποβολή προτάσεων χρηματοδότησης έργων βιοκλιματικών σχολικών κτιρίων τα οποία θα αξιοποιούν τις ΑΠΕ κάνοντας χρήση παθητικών και ενεργειακών ηλιακών συστημάτων για τη μέγιστη εξοικονόμηση ενέργειας, ενώ θα συμβάλλουν στην καλλιέργεια της περιβαλλοντικής συνείδησης των μαθητών.
Τέλος, το Πρόγραμμα «Χρηματοδότηση από Τρίτους» (ΧΑΤ) προβλέπει τη χρηματοδότηση από τρίτους των ιδιωτικών επενδύσεων με στόχο την εξοικονόμηση ενέργειας, οι οποίοι θα ανακτούν τα χρήματά τους σταδιακά, μέσω συμβάσεων ενεργειακής απόδοσης, από το οικονομικό όφελος που θα προκύπτει από την εξοικονόμηση ενέργειας.
Όσον αφορά τον δεύτερο άξονα, για την παραγωγή από τα ίδια τα κτίρια της ενέργειας που αυτά καταναλώνουν, το ΥΠΕΚΑ έχει δώσει σαφή προτεραιότητα στην κάλυψη μέρους της πρωτογενούς κατανάλωσης ενέργειας από μονάδες ΑΠΕ εγκατεστημένες σε κτίρια. Σύμφωνα με τη νομοθεσία, για κάθε αίτηση χορήγησης άδειας μετά την 01.01.2011, η κάλυψη μέρους των αναγκών σε ζεστό νερό χρήσης από ηλιοθερμικά συστήματα γίνεται υποχρεωτική, ενώ μέχρι το τέλος του 2019 θα πρέπει όλα τα νέα κτίρια να καλύπτουν το σύνολο της πρωτογενούς ενεργειακής τους κατανάλωσης με συστήματα παροχής ενέργειας που βασίζονται σε ΑΠΕ, συμπαραγωγή ηλεκτρισμού & θερμότητας.
Φίλες και φίλοι,
Μέσα σε ένα χρόνο κάναμε άλματα στον κρίσιμο ενεργειακό τομέα. Στους πρώτους μήνες καταφέραμε αυτό που δεν είχε γίνει για χρόνια: να απελευθερώσουμε την αγορά φυσικού αερίου, μία κίνηση με σημαντικά οφέλη για την οικονομία και το περιβάλλον.
Επιπλέον, θεσμοθετήσαμε το Κοινωνικό Οικιακό Τιμολόγιο (ΚΟΤ) το οποίο από την 01/01/2011 θα μειώσει έως και κατά 30% την τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος σε 1,2 εκατομμύρια οικονομικά ευπαθή νοικοκυριά, όπως οι μακροχρόνια άνεργοι και τα ΑΜΕΑ.
Στόχος μας δεν είναι η εύκολη και γρήγορη έξοδος από την κρίση. Όραμά μας είναι βγαίνοντας από την κρίση η Ελλάδα να είναι μία νέα χώρα: μία χώρα ανταγωνιστική, σύγχρονη, ελκυστική για τους εγχώριους και ξένους επενδυτές, μα πάνω από όλα μία χώρα που σέβεται τους πολίτες της.
Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας.”.