Η Ελλάδα μπορεί να γίνει Ενεργειακά Ανεξάρτητη; Ισχυρίζομαι πως αυτή η κατεύθυνση είναι απολύτως εφικτή και υλοποιήσιμη μέσα στην επόμενη δεκαετία: εκτεταμένες εγκαταστάσεις Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, αποθήκευση ενέργειας με μπαταρίες, ισχυρά και “έξυπνα” δίκτυα, εξοικονόμηση στην κατανάλωση ενέργειας στο σπίτι και στην επιχείρηση, ηλεκτρικές διασυνδέσεις με υποθαλάσσια και χερσαία καλώδια, αξιοποίηση των κοιτασμάτων φυσικού αερίου και γεωθερμίας και συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών μέσω της αυτοπαραγωγής και των Ενεργειακών Κοινοτήτων.
Τι απαιτείται για να υλοποιήσουμε αυτόν τον Ηράκλειο άθλο; Η απάντηση είναι σαφής: Μια προοδευτική πατριωτική κυβέρνηση, με όραμα, σχέδιο, αποφασιστικότητα, εξοπλισμένη με τη δύναμη της βούλησης, εκτεταμένες μεν, στοχευμένες δε, επενδύσεις με δημόσιους εθνικούς κι ευρωπαϊκούς και ιδιωτικούς πόρους και κυρίως αξιοποίηση της συσσωρευμένης εγχώριας τεχνογνωσίας, με εθνική κατεύθυνση και παραγωγικό προσανατολισμό.
Α. Πού βρισκόμαστε
Η χώρα αναλώνει σήμερα το πολιτικό κεφάλαιο και τις από 15ετίας στρατηγικές μας της περιόδου 2010-2014, με χαρακτηριστικές περιπτώσεις το πρόγραμμα ερευνών υδρογονανθράκων σε Ιόνιο και νότια Κρήτη, τον Κάθετο Διάδρομο και το FSRU της Αλεξανδρούπολης, τη δήθεν προσπάθεια ηλεκτρικής διασύνδεσης με την Κύπρο, την αντλησιοταμίευση της Αμφιλοχίας, τα διαρκώς ημιτελή προγράμματα εξοικονόμησης ενέργειας και την αποτυχία προώθησης των Ενεργειακών Κοινοτήτων. Το Ταμείο Ανάκαμψης στην ενέργεια αποτελεί την κραυγαλέα περίπτωση σχεδίου χωρίς καμία στρατηγική. Από τα 24 μέτρα του αρχικού σχεδίου του 2021, μόνο 8 βρέθηκαν το 2025 εντός στόχου. Με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον, η Ελλάδα οφείλει να υλοποιήσει ένα προοδευτικό σχέδιο για την επόμενη δεκαετία, το οποίο προβλέπει την αναβάθμιση της πατρίδας μας ως κόμβου κυρίως παραγωγής, αλλά και διαμετακόμισης αερίου και ηλεκτρισμού τρίτων, καθιστώντας παράλληλα την ενεργειακή πολιτική, κεντρικό μοχλό μιας άκρως ανταγωνιστικής, κλιματικά ανθεκτικής και κοινωνικά δίκαιης οικονομίας.
Ουσιαστικά, η πατρίδα μας πρέπει να πραγματοποιήσει μια ιστορική στροφή: από έναν τόπο εισαγωγής αγαθών και διαμετακόμισης προϊόντων τρίτων χωρών, να μετατραπεί σε μια οικονομία που επιπλέον παράγει, κατασκευάζει, αναπτύσσει και εξάγει αγαθά και υπηρεσίες «Made in Greece», για την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, την επισιτιστική επάρκεια, καθώς και για τις αμυντικές της δυνατότητες.
Β. Η Ενεργειακή Στρατηγική μας για το 2035
Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας: πρέπει άμεσα να προωθηθεί η Αποθήκευση Ενέργειας. Το 2024 απορρίφθηκε το 3,5% της παραγωγής ελληνικής ανανεώσιμης ενέργειας, και το 2026 εκτιμήσεις ανεβάζουν τον αριθμό αυτό έως 12%, με αποτέλεσμα να είναι δύσκολη η μείωση των τιμών. Η Ελλάδα σήμερα αποθηκεύει μόνο το 2% των παραγόμενων ΑΠΕ, όταν η Βουλγαρία μπορεί το 52%!
Επενδυτικές ανάγκες σε Δίκτυα: Χώρες όπως η Ελλάδα επλήγησαν σοβαρά λόγω της συμφόρησης στα ηλεκτρικά δίκτυα της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και μεταξύ της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και της Κεντρικής Ευρώπης. Ένα μείγμα εθνικών και ευρωπαϊκών πόρων θα συμβάλει στην αντιμετώπιση του ζητήματος. Ενδεικτικά σημειώνω ότι ο νέος Κανονισμός προϋπολογισμού 30δις€ για το Connecting Europe Facility (CEF), στο οποίο συμμετέχω ως εισηγητής των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών (S&D), αποτελεί το ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό εργαλείο για τα δίκτυα.
Τα κράτη-μέλη, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, πρέπει να αναλάβουν ηγετικό ρόλο στην κατασκευή των απαραίτητων υποδομών στη ΝΑ Ευρώπη, όπως η ολοκλήρωση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου, της δεύτερης διασύνδεσης Ελλάδας-Ιταλίας και της ενίσχυσης των διασυνδέσεων με Αλβανία και Βόρεια Μακεδονία. Ο σχεδιασμός για την Ελλάδα ως σημαντικό εξαγωγέα πράσινης ενέργειας (πχ. GREGY), είναι αδύνατον να υλοποιηθεί χωρίς σημαντικές νέες διασυνδέσεις προς βορρά και δύση.
Γ. Πολιτικές για την Εξοικονόμηση Ενέργειας
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο για τα κτίρια μηδενικών εκπομπών έως το 2050 είναι πλέον μια πραγματικότητα. Οφείλει κάθε κυβέρνηση να καταστρώσει μια εθνική στρατηγική, που δημιουργεί υπεραξία για το ΑΕΠ της χώρας, και εγκαθιδρύει ένα νέο Οικονομικό και Τεχνικό Οικοσύστημα, με σκοπό τη μετατροπή των κτιρίων σε τοπικούς ενεργειακούς κόμβους. Μια στρατηγική που εντοπίζει και ιεραρχεί εκ των προτέρων ποιες από τις δράσεις ανακαίνισης και κατασκευής κτιρίων έχουν τη μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία σε τοπικό και εθνικό επίπεδο, και τις τοποθετεί στο επίκεντρο των εθνικών Προγραμμάτων για τα κτίρια. Τα ελληνικά Ηλιοθερμικά, παγκόσμια πρωτοπορία, αποτελούν συντελεστή μείωσης έως και κατά 30% των οικιακών καταναλώσεων ηλεκτρισμού.
Δ. Εκμετάλλευση των εγχώριων ενεργειακών πόρων
Το φυσικό αέριο προβλέπεται για πολλές δεκαετίες να αποτελεί μέρος του ευρωπαϊκού” ενεργειακού μείγματος. Η αξιοποίησή του, πρέπει να γίνει με την ταυτόχρονη διαμόρφωση ενός εθνικού cluster επιχειρήσεων από τη ναυπηγοεπισκευαστική, έως τη μεταλλουργική και ψηφιακή υποδομή, την ταυτόχρονη δημιουργία έως 1.000 θέσεων εργασίας ανά εξέδρα άντλησης, καθώς και την επιτέλους εφαρμογή του νομοθετημένου από το 2013 “Ταμείου Κοινωνικής Αλληλεγγύης Γενεών”, όπου θα συγκεντρωθούν τα 60-70δις€ των αναμενόμενων δημοσίων εσόδων σε βάθος 25ετίας. Ελπίζω, τα αιτήματα των παγκόσμιων ενεργειακών κολοσσών, που επιτέλους ενεργοποίησαν την ελληνική κυβέρνηση μετά από 6 χρόνια εγκατάλειψης και απαξίωσης των έτοιμων ερευνών από το 2014, να συνεχιστούν, ώστε εκτός από την υλοποίηση της ενεργειακής μας ανεξαρτησίας, η χώρα να γίνει και εξαγωγέας αερίου.
Όμως, εγχώριοι πόροι δεν είναι μόνο οι υδρογονάνθρακες. Η ΕΕ και η πατρίδα μας πρέπει να εργαστούν σκληρότερα για την προώθηση της γεωθερμικής ενέργειας, που μπορεί στην Ελλάδα να προσφέρει πάνω από 400 MW ηλεκτρισμού και άπειρες εφαρμογές σε θερμοκήπια, ιχθυοτροφεία κ.ά. Επιπλέον, στην εκμετάλλευση Κρίσιμων Ορυκτών Πρώτων Υλών, η Ελλάδα έχει την τύχη να διαθέτει δυναμικό και στους δύο τομείς. Γι’ αυτό απαιτούνται στρατηγικές αφενός για τη γεωθερμική ενέργεια, αφετέρου για άλλους τομείς, όπως η θέρμανση και ψύξη, που αποτελούν το 50% της κατανάλωσης ενέργειας.
Όσον αφορά στην παραγωγή, τη μεταποίηση, την επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση στρατηγικών και κρίσιμων ορυκτών Πρώτων Υλών σε Ελλάδα κι Ευρώπη, σε μια εποχή κινεζικής κυριαρχίας στην αγορά, πρέπει να δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις γέννησης ενός νέου Ευρωπαϊκού κι Εθνικού Οικοσυστήματος Κρίσιμων Πρώτων Υλών: μεγαλύτερη χρηματοδότηση, μείωση του ρυθμιστικού φόρτου, επιτάχυνση της έκδοσης αδειών, φθηνότερη ενέργεια, ώστε να επιτύχουμε τους στόχους της ενεργειακής μετάβασης.
Οι κρίσιμες ορυκτές πρώτες ύλες είναι απαραίτητες για τις τεχνολογίες καθαρής ενέργειας, όπως λίθιο, κοβάλτιο και νικέλιο για την παραγωγή μπαταριών, τις προηγμένες τεχνολογίες για την ψηφιακή μετάβαση, όπως το γάλλιο για ημιαγωγούς και τις αμυντικές και διαστημικές εφαρμογές, όπως το τιτάνιο και βολφράμιο. Η Ελλάδα, προικισμένη από τη φύση σε ορυκτά, μπορεί να πρωταγωνιστήσει.
Ε. Η κοινωνία αποφασίζει
Για να υλοποιηθούν όλα τα παραπάνω χρειάζεται η ανάδειξη μιας προοδευτικής κυβέρνησης και μια νέα σχέση εμπιστοσύνης με τις τοπικές κοινωνίες. Οι κάτοικοι σε περιοχές που υλοποιούνται μεγάλες βιομηχανικές δραστηριότητες, απαιτούν να συμμετέχουν ενεργά, καθώς και να δημιουργηθεί ένα νέο πλαίσιο δίκαιης κατανομής του οφέλους, συμπεριλαμβανομένων ανταποδοτικών ωφελημάτων από τα κέρδη αυτών των δραστηριοτήτων.
