Προχωρούμε στην με αριθμό 742/31.3.2014 επίκαιρη ερώτηση της Βουλευτού Β΄ Θεσσαλονίκης της Δημοκρατικής Αριστεράς, κυρίας Αικατερίνης Μάρκου, προς τον Υπουργό Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής, σχετικά με τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της αδειοδότησης της τσιμεντοβιομηχανίας ΤΙΤΑΝ για την καύση απορριμμάτων στη Δυτική Θεσσαλονίκη.
Θα απαντήσει ο Υπουργός κ. Μανιάτης.
Η κυρία Μάρκου έχει το λόγο για να αναπτύξει την ερώτησή της.
ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΡΚΟΥ: Ευχαριστώ πολύ, κύριε Πρόεδρε.
Κύριε Υπουργέ, με πρόσφατη απόφασή σας εγκρίνατε την τροποποίηση της απόφασης έγκρισης περιβαλλοντικών όρων του εργοστασίου παραγωγής τσιμέντου της εταιρείας ΤΙΤΑΝ του 2006, επιτρέποντας την καύση απορριμμάτων στην υψικάμινο της βιομηχανίας και την παραγωγή εναλλακτικών καυσίμων.
Η έκδοση της ως άνω τροποποίησης, όπως άλλωστε και η προηγούμενη απόπειρα του 2010, έχει προκαλέσει την οξύτατη αντίδραση των κατοίκων ολόκληρης της Δυτικής Θεσσαλονίκης, σύσσωμης της τοπικής αυτοδιοίκησης, αλλά και των περιβαλλοντικών συλλόγων της περιοχής, δεδομένου ότι προβλέπει μεταξύ άλλων τη χρήση εναλλακτικών καυσίμων με τη μέθοδο της συναποτέφρωσης. Μεταξύ των υλικών περιλαμβάνονται χαρτί, χαρτόνι, πλαστικό, καουτσούκ, αλλά και άλλα απόβλητα από μηχανική κατεργασία αποβλήτων, όπως από κέντρα διαχείρισης ανακυκλώσιμων υλικών. Πρόκειται, δηλαδή, για υλικά τα περισσότερα εκ των οποίων θα μπορούσαν να ανακυκλωθούν ή να επαναχρησιμοποιηθούν.
Η τροποποίηση εγκρίθηκε παρά τις αρνητικές γνωμοδοτήσεις των αρμόδιων οργάνων της τοπικής αυτοδιοίκησης και χωρίς καμμία συμπληρωματική διαβούλευση, όπως καταγγέλλουν οι δήμαρχοι, ενώ από το σώμα της απόφασης δεν προκύπτει να δόθηκε τελικά γνωμοδότηση του Οργανισμού Ρυθμιστικού Σχεδίου Θεσσαλονίκης.
Η καύση κάποιων υλικών παράγει βλαπτικά αέρια, διοξίνες, φουράνια, βαρέα μέταλλα και άλλες τοξικές ουσίες, θέτοντας σε κίνδυνο την υγεία των κατοίκων και οδηγώντας την υποβάθμιση του ήδη επιβαρυμένου περιβάλλοντος της περιοχής.
Σκοπεύετε να διερευνήσετε συγκεκριμένα και τεκμηριωμένα τις επιπτώσεις από τη χορήγηση της άδειας καύσης εναλλακτικών καυσίμων, ώστε να προστατεύσετε αποτελεσματικά και με συνέχεια την υγεία των κατοίκων της περιοχής; Πώς θα εξασφαλίσετε την αποτροπή της περαιτέρω υποβάθμισης του περιβάλλοντος της Δυτικής Θεσσαλονίκης;
Ευχαριστώ.
ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ (Ιωάννης Δραγασάκης): Ευχαριστούμε κι εμείς.
Ο Υπουργός κ. Μανιάτης έχει το λόγο για τρία λεπτά.
ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΑΝΙΑΤΗΣ (Υπουργός Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής): Κυρία συνάδελφε, το συγκεκριμένο θέμα είναι πράγματι ένα σημαντικό ζήτημα που απασχολεί την περιοχή της Δυτικής Θεσσαλονίκης. Επειδή μου έχει δοθεί η δυνατότητα να απαντήσω άλλη μία φορά στο συγκεκριμένο θέμα, νομίζω ότι θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε και να δώσουμε σαφείς απαντήσεις σε τέσσερα συγκεκριμένα ερωτήματα.
Πρώτον, ποια υλικά είναι αυτά για τα οποία δόθηκε η άδεια από την πλευρά του Υπουργείου. Δεύτερον, ως αποτέλεσμα της άδειας αυτής, ποια είναι η ποιότητα των εκπομπών και αν αυτή είναι καλύτερη ή χειρότερη σε σχέση με το να καίει η συγκεκριμένη βιομηχανία ορυκτά καύσιμα. Τρίτον, αν υπάρχουν μηχανισμοί, οι οποίοι ελέγχουν –εν τοις πράγμασι πια- κατά πόσο οι όροι που συμπεριλαμβάνονται στη συγκεκριμένη απόφαση πράγματι ισχύουν. Και το τέταρτο ερώτημα είναι, αν από την πλευρά των περιβαλλοντικών οργανώσεων μία απόφαση σαν αυτή είναι αποδεκτή.
Όμως, θα ξεκινήσω λέγοντάς σας –και είμαι βέβαιος ότι συμφωνείτε κι εσείς μαζί μου- ότι στη χώρα μας έχουμε ένα διπλό πρόβλημα. Από τη μια, το τεράστιο, απαράδεκτο, ζήτημα της διαχείρισης των απορριμμάτων που γίνεται με έναν τρόπο που έχει οδηγήσει τη χώρα στα πρόθυμα της επανειλημμένης νέας καταδίκης, διότι πράγματι δεν κάνουμε αυτό που οφείλουμε να πράξουμε για τη διαχείριση των απορριμμάτων.
Το δεύτερο ταυτόχρονο πρόβλημα είναι ότι δεν αξιοποιούμε αυτό που χρησιμοποιούν και αξιοποιούν όλες οι χώρες της Ευρώπης με βάση συγκεκριμένες οδηγίες, δηλαδή τη συναποτέφρωση, ουσιαστικά τη χρησιμοποίηση υπολειμμάτων ως ενεργειακών υλικών, ως καύσιμης ύλης, όπως πράγματι γίνεται σε όλες τις χώρες της Ευρώπης, έτσι ώστε να έχουμε λιγότερα απορρίμματα τα οποία να πηγαίνουν στους ΧΥΤΑ ή στους ΧΥΤΥ.
Θα γίνω πιο συγκεκριμένος: Η συναποτέφρωση αποτελεί σύμφωνα με την οδηγία-πλαίσιο 2008/98 μία εργασία ανάκτησης ενέργειας που αντικαθιστά ορυκτά καύσιμα. Άρα, αυτό που γίνεται είναι μία καύση σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες αντί να καίει η συγκεκριμένη βιομηχανία μαζούτ ή πετρέλαιο ή άλλο ορυκτό καύσιμο και σε κάθε περίπτωση –που θα σας πω στη συνέχεια- εκπέμπονται λιγότεροι ρύποι στην ατμόσφαιρα.
Δεύτερον, η συναποτέφρωση έχει ήδη ευρεία εφαρμογή στη χώρα μας εδώ και δώδεκα περίπου χρόνια, με άλλα λόγια, η χρησιμοποίηση εναλλακτικών καυσίμων. Θα σας δώσω κάποια παραδείγματα από την ευρωπαϊκή εμπειρία. Το 2011 σε επίπεδο των είκοσι οκτώ κρατών-μελών η διαδικασία αυτή είχε εφαρμογή σε ένα ποσοστό 32%, ενώ σε κάποιες χώρες, όπως για παράδειγμα στην Ολλανδία, πέρασε το 80%. Στην Ελβετία μου δίνουν οι υπηρεσίες έναν αριθμό –και γνωρίζετε ότι η Ελβετία είναι μια χώρα πρότυπο για τη διαχείριση των αποβλήτων- έχουμε ποσοστό λίγο πάνω από το 50%. Ξέρετε ποιες χώρες είναι οι τελευταίες στη χρησιμοποίηση της συγκεκριμένης διαδικασίας; Η Ελλάδα, η Ιρλανδία και η Πορτογαλία. Και βεβαίως, περιττεύει να σας πω ότι ήδη η συγκεκριμένη εταιρεία έχει αδειοδοτηθεί για ανάλογη αξιοποίηση εναλλακτικών καυσίμων από το 2001 στο Καμάρι Βοιωτίας, η ΑΓΕΤ στο Βόλο και το Μηλάκι το 2013 και η ΧΑΛΥΨ στον Ασπρόπυργο το 2009.
Είναι σαφές –και θα κλείσω την πρωτολογία μου- ότι η άδεια για την οποία δόθηκε η υπογραφή του Υπουργείου δεν αφορά σε ανακυκλώσιμα υλικά. Αφορά δευτερογενή καύσιμα, υπολείμματα της επεξεργασίας αποβλήτων. Δεν πρόκειται για προϊόντα ή υποπροϊόντα από χαρτί πλαστικό τα οποία πηγαίνουν στα Κέντρα Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών, γιατί αυτά έτσι και αλλιώς πηγαίνουν την ανακύκλωση. Σε καμία περίπτωση τα συγκεκριμένα υλικά δεν προέρχονται από σταθμούς μεταφόρτωσης απορριμμάτων. Άρα, δεν περιλαμβάνονται υπολείμματα της ανακύκλωσης σύμμεικτων απορριμμάτων.
Θα επανέλθω στη δευτερολογία μου, κύριε Πρόεδρε.
ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ (Ιωάννης Δραγασάκης): Η κυρία Μάρκου έχει το λόγο για τη δική της δευτερολογία.
ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΡΚΟΥ: Ευχαριστώ πολύ, κύριε Πρόεδρε.
Κύριε Υπουργέ, γνωρίζω ότι έχετε ήδη ενημερώσει την εθνική αντιπροσωπεία. Εστιάσατε στο γεγονός ότι πρόκειται για μια βέλτιστη πρακτική που εγκρίνει η Ευρωπαϊκή Ένωση για τις τσιμεντοβιομηχανίες. Αυτό που παραδέχονται τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όμως, είναι ότι ακόμα υπάρχουν κενά στην επιστημονική γνώση σχετικά με τις επιπτώσεις της καύσης στη δημόσια υγεία. Απαιτείται, λοιπόν, εγρήγορση, ιδίως από τις υπηρεσίες ελέγχου του Υπουργείου σας.
Αναφέρεται για παράδειγμα στη σελίδα 17 της απόφασης ότι οι μετρήσεις της περιεκτικότητας σε βαρέα μέταλλα, φουράνια και διοξίνες θα πραγματοποιούνται δύο φορές το χρόνο και τρεις κατά τον πρώτο χρόνο λειτουργίας. Τι γίνεται όμως με τις καθημερινές υπερβάσεις; Έχετε κάποια επιστημονική τεκμηρίωση; Μπορείτε να εγγυηθείτε ότι ακόμα και αν τα κατώτατα όρια τηρούνται, δεν θα υπάρχουν επιπτώσεις από τη μακροχρόνια έκθεση σε ουσίες όπως τα φουράνια και οι διοξίνες μέσα στο αστικό ιστό; Επιπλέον, μέσα στην άδεια αναφέρεται γενικά ένα πρόγραμμα ελέγχου και διασφάλισης ποιότητας των μετρήσεων και περιγράφεται αόριστα το περιεχόμενό του. Μάλιστα, το πρόγραμμα αυτό πρέπει να τηρείται στο αρχείο της εταιρείας και να είναι στη διάθεση του Υπουργείου γενικά. Μα, δεν πρέπει το Υπουργείο να ελέγξει την επάρκεια αυτού του προγράμματος; Το Υπουργείο δεν γνωρίζει ότι υπάρχουν τα πρότυπα CEN και ISO για τη δειγματοληψία; Θα βασιστεί στην καλή θέληση της εταιρείας;
Αυτό που απασχολεί τους πολίτες της Δυτικής Θεσσαλονίκης, αυτό που θέλουμε να απαντήσετε σήμερα είναι αν το περιβάλλον και η δημόσια υγεία της περιοχής ωφελούνται ή πλήττονται από τη λειτουργία του εργοστασίου και με ποιον τρόπο μπορείτε να διασφαλίσετε την τήρηση των όρων της αδείας.
Αναφερθήκατε σε άλλα ανάλογα εργοστάσια σε περιοχές της Ελλάδας. Πείτε μου πόσους ελέγχους έχει πραγματοποιήσει το Υπουργείο σε αυτές τις μονάδες και γιατί δεν δημοσιοποιούνται τα αποτελέσματα των ελέγχων αυτών. Η Οδηγία 2010/75, που ενσωματώθηκε στην ΚΥΑ 36060/2013, προβλέπει αυξημένη δημοσιότητα και πληροφόρηση του κοινού για τις εγκαταστάσεις αποτέφρωσης και συναποτέφρωσης αναγνωρίζοντας τους αυξημένους και εν πολλοίς αγνώστους ακόμα κινδύνους για τη δημόσια υγεία και το περιβάλλον. Συγκεκριμένα, προβλέπεται η δημοσιοποίηση καταλόγου τέτοιων μονάδων καθώς και η αιτιολόγηση του τρόπου με τον οποίο ελήφθησαν υπόψη οι διαβουλεύσεις σχετικά με την άδεια. Ειδικά για μονάδες συναποτέφρωσης που υπερβαίνουν τους δύο τόνους την ώρα, όπως αυτή της ΤΙΤΑΝ, προβλέπεται η δημοσιοποίηση της ετήσιας έκθεσης που υποβάλλεται στο Υπουργείο.
Πού υπάρχουν διαθέσιμες για το κοινό αυτές οι πληροφορίες και οι εκθέσεις; Επίσης, τι απαντάτε στις καταγγελίες φορέων τοπικής αυτοδιοίκησης ότι καμμία συμπληρωματική διαβούλευση δεν έλαβε χώρα, παρά τα όσα αναφέρονται στο έγγραφο της άδειας;
Κύριε Υπουργέ, δεν μπορείτε να αγνοείτε τις τοπικές κοινωνίες, ούτε να τις κατηγορείτε για έλλειψη ενημέρωσης. Είναι δική σας υποχρέωση να προχωρήσετε σε όλες τις ενδεδειγμένες ενέργειες που ενισχύουν τη συμμετοχή και την ενημέρωση των πολιτών.
Τέλος, να θυμίσω ότι η ανάκτηση ενέργειας μέσω της καύσης βρίσκεται χαμηλά στην ιεράρχηση επιλογών για τη διαχείριση των απορριμμάτων.
Πρέπει να δρομολογηθούν, επιτέλους, μέτρα για τη βιώσιμη διαχείριση, με προτεραιότητα τη διαλογή στην πηγή, δηλαδή στα σπίτια και στις επιχειρήσεις. Αφού γίνεται αυτό, αφού ολοκληρωθεί ο σχεδιασμός, σε επίπεδο περιφερειακό και εθνικό, τότε μπορούμε να δούμε και τα ζητήματα της καύσης, που βέβαια αν ο σχεδιασμός γίνει σωστά θα είναι πλέον άνευ αντικειμένου.
Ευχαριστώ.
ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ (Ιωάννης Δραγασάκης): Κύριε Υπουργέ, έχετε το λόγο.
ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΑΝΙΑΤΗΣ (Υπουργός Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής): Κυρία συνάδελφε, συμφωνώ απόλυτα ότι είναι ευθύνη της Πολιτείας να ενημερώνει κάθε φορά τις τοπικές κοινωνίες για όλα αυτά τα ζητήματα που σχετίζονται με την προστασία του περιβάλλοντος και της δημόσιας υγείας. Πρέπει να σας πω ότι έχουμε αναλάβει συγκεκριμένες πρωτοβουλίες στη συγκεκριμένη κατεύθυνση που θα σας πω.
Επιτρέψτε μου τώρα να σας δώσω ορισμένες απαντήσεις στα θέματα που θίξατε. Πρώτα απ’ όλα, η ενεργειακή αξιοποίηση, έτσι όπως ακριβώς γίνεται με τη συγκεκριμένη υπουργική απόφαση, είναι μία διαδικασία η οποία γίνεται αποδεκτή και από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Μάλιστα η Επιτροπή Αναφορών των Ευρωβουλευτών, που πρόσφατα επισκέφτηκε τη χώρα μας αποδέχεται και συμπεριλαμβάνει τη συγκεκριμένη διαδικασία στους τρόπους, με τους οποίους πρέπει να αξιοποιούμε τα απόβλητα.
Επίσης, πρέπει να σας πω –κι έχει τη δική του σημασία- ότι σχεδόν όλες οι περιβαλλοντικές οργανώσεις αναγνωρίζουν τη χρησιμότητα της συγκεκριμένης διαδικασίας, της συναποτέφρωσης αποβλήτων. Η Οικολογική Εταιρεία Ανακύκλωσης, η GREENPEACE, η WWF, το «Δίκτυο Μεσόγειος SOS» ανακοίνωσαν, με αφορμή μία σχετική πρόταση το 2011 για την Αττική, ότι η πρόληψη, ανακύκλωση, κομποστοποίηση, χωρίς τη δημιουργία μονάδων καύσης και η πρόταση για αξιοποίηση του παραγόμενου RDF, ως εναλλακτικού καυσίμου σε υπάρχουσες βιομηχανίες, συνιστούν περιβαλλοντικά αποδεκτές διαδικασίες.
Μάλιστα και αρκετοί άλλοι επιστημονικοί φορείς, όπως η Ελληνική Εταιρεία Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων, ο Σύνδεσμος Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών Ανακύκλωσης, θεωρούν πως έτσι και αλλιώς, όπως και τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά όργανα, είναι μία διαδικασία απολύτως αποδεκτή.
Τώρα να έρθω στο ζήτημα, που πραγματικά έχει τη δική του ευαισθησία, του κατά πόσον οι ελεγκτικοί μηχανισμοί της Πολιτείας λειτουργούν. Πρέπει να σας πω ότι το Σώμα Επιθεωρητών του Υπουργείου διενεργεί τακτικούς ελέγχους σε όλη την επικράτεια για τα θέματα αυτά.
Υπάρχουν οι αδειοδοτούσες υπηρεσίες της κεντρικής Υπηρεσίας του Υπουργείου, που σε κάθε περίπτωση παρεμβαίνουν και διορθώνουν όταν υπάρχουν προβλήματα.
Ασφαλώς υπάρχουν και οι ελεγκτικές αρχές της ίδιας της Περιφέρειας, οι οποίες μπορούν, επειδή ακριβώς ζουν στην τοπική κοινωνία, να παρεμβαίνουν.
Πέρα όμως από αυτά, πρέπει να σας πω ότι από τις αρχές του 2014, με πρωτοβουλία δική μας, του Υπουργείου Περιβάλλοντος, συγκροτήθηκε μια υψηλού επιπέδου επιστημονική επιτροπή, η οποία θα παρακολουθεί το συγκεκριμένο ζήτημα και όχι απλώς θα τα παρακολουθεί, αλλά δίνει απάντηση σε αυτό που ορθά θέσατε, ότι θα πρέπει όλα αυτά τα στοιχεία να γίνονται δημόσια γνωστά στους πολίτες.
Η επιτροπή αυτή έχει συγκροτηθεί. Δεν έχει διενεργήσει ακόμα τους πρώτους ελέγχους, διότι δεν έχει ακόμα εφαρμοστεί η συγκεκριμένη υπουργική απόφαση. Σε κάθε όμως περίπτωση, είναι απολύτως βέβαιο ότι η τοπική κοινωνία, οι κάτοικοι, θα έχουν όλη την πληροφόρηση.
Επειδή θέσατε το ζήτημα της επιστημονικής τεκμηρίωσης της συγκεκριμένης διαδικασίας, σύμφωνα με τα στοιχεία που έχω στη διάθεσή μου, δύο φορές το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο –μία με το Τμήμα Χημικών Μηχανικών και μία με το Τμήμα Μηχανολόγων- γνωμοδότησε ότι η συγκεκριμένη διαδικασία επιβαρύνει λιγότερο την ατμόσφαιρα απ’ ό,τι η παραδοσιακή διαδικασία.
Ασφαλώς, πρέπει να σας πω ότι πέρα από την υποχρέωση, έτσι κι αλλιώς, της πιστής και αυστηρότατης εφαρμογής της συγκεκριμένης υπουργικής απόφασης, προβλέπεται, σε περίπτωση που κάτι δεν πάει καλά, η αυτόματη διακοπή της λειτουργίας της συγκεκριμένης εταιρείας.
Θέλω να τελειώσω λέγοντας τούτο. Είναι αναμφισβήτητο πως σε όλα αυτά τα ζητήματα πρέπει όλοι μας, η κεντρική υπηρεσία, οι επιθεωρήσεις, η Περιφέρεια, η ίδια η τοπική κοινωνία να έχουμε την προσοχή μας αυξημένη, διότι πράγματι οφείλουμε όλοι να προστατεύουμε την υγεία των κατοίκων, όταν όμως εφαρμόζονται οι αυστηρότατοι κανονισμοί που προβλέπονται σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Όταν πλην των μηχανισμών που υπάρχουν δημιουργούμε επιπλέον μηχανισμούς, τότε μπορούμε πραγματικά να έχουμε μία ασφάλεια ότι κάνουμε το καλύτερο δυνατό και για τη διαχείριση των απορριμμάτων και για τη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στη συγκεκριμένη περιοχή.
Ευχαριστώ πολύ, κύριε Πρόεδρε.
ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ (Ιωάννης Δραγασάκης): Ευχαριστούμε, και εμείς κύριε Υπουργέ.