Με αφορμή πρόσφατες εξελίξεις στην αμερικανική εκπροσώπηση στη χώρα, έχει δημιουργηθεί ένα νέο κλίμα για τον Κάθετο Διάδρομο.
Ο Κάθετος Διάδρομος ήρθε στη ζωή μας για να μείνει, όχι επειδή η υλοποίησή του αποτελεί δικαίωση για τις κυβερνήσεις της περιόδου 2010-2014, ούτε επειδή τα τελευταία χρόνια ενδιαφέρθηκαν ιδιαίτερα οι ΗΠΑ, αλλά για αντικειμενικούς λόγους, καθώς σχεδιάστηκε ως απάντηση σε ένα σημαντικό ενεργειακό και γεωπολιτικό πρόβλημα ευρωπαϊκής εξάρτησης.
Η ενεργειακή κρίση του 2009 αλλά και τα γεγονότα που οδήγησαν στην προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία το 2014 υποχρέωσαν την ΕΕ να αναζητήσει πολιτικές περιορισμού της ενεργειακής της εξάρτησης. Ειδικά η ΝΑ Ευρώπη ήταν σχεδόν πλήρως εξαρτημένη από έναν προμηθευτή και γι’ αυτό έμεινε χωρίς φυσικό αέριο για περίπου 13 ημέρες τον χειμώνα του 2009. Η Ελλάδα, χάρη στην προνοητικότητα των κυβερνήσεων ΠΑΣΟΚ της δεκαετίας του 1990, είχε τη Ρεβυθούσα και σχεδόν κανείς μας δεν κατάλαβε τι συνέβη τότε.
Σε συνέχεια δύσκολων διαπραγματεύσεων που είχα ως προεδρεύων του Συμβουλίου Υπουργών Ενέργειας της ΕΕ το πρώτο εξάμηνο του 2014, ενημέρωσα την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την πρόθεσή μου να υπογράψουμε με τους ομολόγους μου υπουργούς Ενέργειας της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας την πρώτη Διακρατική Συμφωνία για τη δημιουργία του Κάθετου Διαδρόμου (Vertical Corridor). Επιπρόσθετα, για να ενισχύσω την εμπορική βιωσιμότητα του έργου, πρότεινα η ΕΕ να δημιουργήσει μηχανισμό κοινών αγορών LNG για περιόδους κρίσης.
Είχε ήδη προηγηθεί η ένταξη στα Χρηματοδοτούμενα Ευρωπαϊκά Προγράμματα PCIs καθώς και στις Εθνικές Στρατηγικές Επενδύσεις το 2013-14, η έναρξη υλοποίησης δύο αφετηριακών έργων του Κάθετου Διαδρόμου:
α) του FSRU της Αλεξανδρούπολης ως πηγής τροφοδότησης του αγωγού και
β) του Ελληνοβουλγαρικού IGB ως πρώτου και βασικού τμήματος.
Παράλληλα, η αναβάθμιση της Ρεβυθούσας και οι συμπιεστές ανάστροφης ροής προς Βορρά ενεργοποίησαν μια μαραθώνια διπλωματική προσπάθεια υλοποίησης ενός έργου που αναβαθμίζει οικονομικά και γεωπολιτικά την Ελλάδα.
Υπογράψαμε την πρώτη Διακρατική Συμφωνία, εγκαινιάζοντας το έργο, στις Βρυξέλλες, στις 9 Δεκεμβρίου 2014. Έκτοτε, τα επιμέρους διασυνδετήρια έργα έχουν κατασκευαστεί, αξιοποιώντας χρηματοδοτικά και αδειοδοτικά τον χαρακτηρισμό τους ως PCI. Αυτό που μένει – και απαιτεί ισχυρή πολιτική βούληση και συνεργασία με τις επιχειρήσεις – είναι να επιλυθούν επιτέλους βασικά ρυθμιστικά και εμπορικά ζητήματα, που καθιστούν το έργο λιγότερο ανταγωνιστικό σε σχέση με άλλη ευρωπαϊκή διαδρομή, όπως π.χ. αυτή από την Πολωνία.
Συμπερασματικά, ο Κάθετος Διάδρομος, όπως κάθε άλλο σύνθετο έργο, διαχρονικά αντιμετώπισε τεχνικές και οικονομικές προκλήσεις και πολιτικούς περιορισμούς. Σήμερα, όμως, υπάρχει θετική συγκυρία καθώς η παγκόσμια παραγωγή LNG βαίνει αυξανόμενη και η ΕΕ παραμένει αποφασισμένη να απεξαρτηθεί από τη Ρωσία, απόφαση που δεν φαίνεται να αλλάζει. Με παρεμβάσεις μας σε πολλαπλά επίπεδα, ιδιαίτερα στην Επιτροπή Ενέργειας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, έχουμε καταφέρει να «απονευρώσουμε» νομικά τη διαδρομή αερίου από την Τουρκία.
Κατά συνέπεια, η ελληνική κυβέρνηση οφείλει να ολοκληρώσει τις εμπορικές και ρυθμιστικές συμφωνίες που απομένουν για τη λειτουργία του έργου.