Οι πρόσφατες κοινωνικές αναταραχές, η γενική οικονομική στασιμότητα, αλλά και οι διαδοχικές ενεργειακές και οικονομικές κρίσεις, καταδεικνύουν ότι η Ευρώπη πρέπει να επανεξετάσει τη βιομηχανική της στρατηγική.
Τον περασμένο Μάρτιο η Επιτροπή κατέθεσε πρόταση Κανονισμού για επιτάχυνση της ικανότητας βιομηχανικής παραγωγής (IAA – Industrial Accelerator Act). Πρόσφατα, διοργάνωσα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εκδήλωση στο πλαίσιο της Ημέρας Μετάλλων 2026, όπου η συζήτηση ανέδειξε ένα εξαιρετικά θετικό νέο: το ερώτημα δεν είναι πλέον αν η Ευρώπη χρειάζεται μια ισχυρότερη βιομηχανική πολιτική, αλλά τι πρέπει να επιτύχει με αυτή.
Ο μεταποιητικός τομέας αντιπροσωπεύει περίπου το 14% του ΑΕΠ της ΕΕ (από 17,4% το 2000), ενώ δυστυχώς η παραγωγή σε ενεργοβόρους κλάδους έχει μειωθεί σημαντικά από το 2021, εν μέσω υψηλών τιμών ενέργειας και παγκόσμιου ανταγωνισμού. Ταυτόχρονα, η εξάρτηση της Ευρώπης από εξωτερικούς προμηθευτές έχει ενταθεί. Το 2024, η Κίνα αντιπροσώπευε το 79% των εισαγωγών μπαταριών της ΕΕ και το 80% της παγκόσμιας αλυσίδας αξίας στη παραγωγή φωτοβολταϊκών.
Προφανώς, το βιομηχανικό μέλλον της Ευρώπης είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την οικονομική της ασφάλεια, την πράσινη μετάβαση και την ενεργειακή της αυτονομία.
Ο IAA προσφέρει ευκαιρίες ανατροπής αυτής της τάσης, με στόχο την αύξηση της συμβολής της μεταποίησης σε τουλάχιστον 20% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ έως το 2035. Χρησιμοποιώντας τις δημόσιες συμβάσεις για την προώθηση προϊόντων ευρωπαϊκής κατασκευής με χαμηλές εκπομπές άνθρακα, η ΕΕ μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία αγορών για βιώσιμη παραγωγή και να ενισχύσει τη βιομηχανική της βάση.
Η νομοθεσία πρέπει να είναι κάτι περισσότερο από ένα βραχυπρόθεσμο σχέδιο διάσωσης. Θα πρέπει να αποτελεί τη ραχοκοκαλιά μιας μακροπρόθεσμης βιομηχανικής στρατηγικής που προστατεύει τις στρατηγικές ικανότητες, επιταχύνει την απανθρακοποίηση και επενδύει στις τεχνολογίες στις οποίες η Ευρώπη μπορεί να αναλάβει ηγετικό ρόλο.
Ο ΙΑΑ δεν είναι μια πολιτικά ουδέτερη παρέμβαση. Για τους Ευρωπαίους Σοσιαλιστές, όπου είμαι Αντιπρόεδρος αρμόδιος για την Ενεργειακή Ασφάλεια, και όπου το ΠΑΣΟΚ έχει ισχυρό λόγο, ο Κανονισμός αυτός είναι μια ευκαιρία ισχυροποίησης της ευρωπαϊκής αγοράς. Το κεντρικό ερώτημα, λοιπόν, είναι τι πρέπει να σημαίνει το «Made in Europe».
Πρώτο, πού δημιουργείται η αξία; Η τελική συναρμολόγηση στην Ευρώπη δεν αρκεί, εάν τα κρίσιμα υλικά, τα εξαρτήματα και η επεξεργασία παραμένουν συγκεντρωμένα αλλού. Μια αξιόπιστη ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική πρέπει να καλύπτει ολόκληρη την αλυσίδα αξίας, από την εξόρυξη και την επεξεργασία των πρώτων υλών έως την κατασκευή και την ανακύκλωση. Οι μπαταρίες, τα βασικά μέταλλα και άλλοι στρατηγικοί τομείς απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή, εάν η Ευρώπη επιθυμεί να μειώσει τις εξαρτήσεις της και όχι απλώς να τις μεταφέρει αλλού.
Δεύτερο, πώς δημιουργείται αυτή η αξία; Τα απαιτητικά περιβαλλοντικά πρότυπα και οι δυνατότητες ανακύκλωσης της Ευρώπης μπορούν να μετατραπούν σε ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα. Μέταλλα όπως το αλουμίνιο και ο χάλυβας μπορούν να ανακυκλώνονται επανειλημμένα, μειώνοντας τις εκπομπές, εξοικονομώντας πόρους και περιορίζοντας την εξάρτηση από εισαγόμενες πρώτες ύλες. Η Κυκλική Οικονομία πρέπει να καταστεί βιομηχανικό πλεονέκτημα και όχι απλώς περιβαλλοντική υποχρέωση.
Τρίτο, ποιος επωφελείται από την αξία που δημιουργείται; Οι δημόσιες συμβάσεις αντιπροσωπεύουν περίπου το 14–15% του ΑΕΠ της ΕΕ, παρέχοντας στις κυβερνήσεις σημαντική επιρροή στην βιομηχανική ανάπτυξη. Ωστόσο, η δημόσια στήριξη πρέπει να αποφέρει απτά οφέλη για τους πολίτες. Οι ποιοτικές θέσεις εργασίας, οι δίκαιοι μισθοί, οι συλλογικές διαπραγματεύσεις, η ανάπτυξη δεξιοτήτων και οι μακροπρόθεσμες επενδύσεις πρέπει να αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των βιομηχανικών φιλοδοξιών της Ευρώπης. Οι κοινωνικές συνθήκες δεν αποτελούν βάρος για την ανταγωνιστικότητα, αποτελούν το θεμέλιο μιας δίκαιης και νομιμοποιημένης βιομηχανικής μετάβασης.
Η Ευρώπη πρέπει επίσης να εξισορροπήσει την ανοιχτή πρόσβαση με τη Στρατηγική Αυτονομία. Οι ξένες επενδύσεις εξακολουθούν να είναι ευπρόσδεκτες, αλλά θα πρέπει να δημιουργούν πραγματική ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία μέσω θέσεων εργασίας, τεχνολογίας, τεχνογνωσίας και διαρκούς βιομηχανικής ικανότητας. Στις σχέσεις μας με τρίτες χώρες, είναι εξίσου απαραίτητες ισχυρές διασφαλίσεις για την εφαρμογή του δίκαιου ανταγωνισμού, της αμοιβαιότητας και της συμμόρφωσης με τα περιβαλλοντικά και κοινωνικά πρότυπα.
Τίποτα από όλα αυτά δεν θα επιτευχθεί χωρίς προσιτή, καθαρή και προβλέψιμη ενέργεια. Η προτεραιότητα των ευρωπαίων παραγωγών, μέσω των δημοσίων συμβάσεων, δεν αντισταθμίζει το διαρθρωτικά υψηλότερο κόστος ενέργειας. Η αντιμετώπιση της εξάρτησης μας από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, ο εξηλεκτρισμός με ταυτόχρονη/ παράλληλη αύξηση των ΑΠΕ και μείωση των τιμών ενέργειας, οι διασυνοριακές ηλεκτρικές διασυνδέσεις, οι μπαταρίες, τα έξυπνα δίκτυα και η αξιοποίηση νέων τεχνολογιών όπως το υδρογόνο και η γεωλογική αποθήκευση CO2, είναι απαραίτητες προϋποθέσεις για τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας των ενεργοβόρων βιομηχανιών.
Στην Ελλάδα, η Μεταλλουργική Βιομηχανία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τι διακυβεύεται. Ο βωξίτης, το αλουμίνιο, ο χαλκός και η μεταλλουργία στηρίζουν τις περιφερειακές οικονομίες, τους ειδικευμένους εργαζόμενους και τις οικογένειές τους. Ο βιομηχανικός μετασχηματισμός δεν αφορά απλώς τα στοιχεία παραγωγής· αφορά το αν οι κοινότητες μπορούν να εξασφαλίσουν τα μέσα διαβίωσής τους και αν οι νέοι μπορούν να χτίσουν το μέλλον τους στην πατρίδα τους.
Η πράσινη, η βιομηχανική και η κοινωνική μετάβαση της Ευρώπης πρέπει, επομένως, να προχωρήσουν παράλληλα. Ο στόχος μας πρέπει να είναι σαφής: το «Made in Europe» δεν μπορεί παρά να σημαίνει «κατασκευασμένο εδώ», «κατασκευασμένο με βιώσιμες μεθόδους» και «κατασκευασμένο με ποιοτικές θέσεις εργασίας». Πάνω απ’ όλα, πρέπει να σημαίνει την οικοδόμηση μιας ισχυρότερης ευρωπαϊκής βιομηχανίας που θα εξασφαλίζει κοινή ευημερία, στρατηγική ανθεκτικότητα και ένα βιώσιμο μέλλον για τις επόμενες γενιές.


