Κεντρική Ομιλία: Ενεργειακή Αποδοτικότητα-Μία συνεχής Πρόκληση
Η ενέργεια είναι ο Τομέας στον οποίο η Ελλάδα μπορεί να βασιστεί τα επόμενα χρόνια, ως μοχλός ανάπτυξης, ως πόλος επενδύσεων, ως φορέας δημιουργίας πολλών θέσεων εργασίας.
Σε κάθε ευκαιρία τονίζω ότι η εξοικονόμηση ενέργειας, ιδιαίτερα στον κτιριακό τομέα, αποτελεί το μεγαλύτερο ενεργειακό κοίτασμα της χώρας μας που δυστυχώς, παρά τα βήματα προόδου που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια συνεχίζει να παραμένει ανεκμετάλλευτο. Είναι γνωστό ότι η πιο «πράσινη» kWh είναι αυτή που δεν καταναλώσαμε ποτέ.
Είναι σαφές ότι η εξοικονόμηση ενέργειας στον κτιριακό τομέα πρέπει να αντιμετωπιστεί ως εθνικός πόρος, ανάλογος του λιγνίτη, της γεωθερμίας, του ήλιου και του αέρα, η οποία μπορεί στο μέλλον να προσδώσει συγκριτικό πλεονέκτημα στην οικονομία και στην ανάπτυξη της χώρας.
Σε διεθνές επίπεδο, ο τομέας των κτιρίων αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς τομείς οικονομικής δραστηριότητας. Ο κύκλος εργασιών του αγγίζει τα $ 3 τρις και αντιπροσωπεύει περίπου το 10% της παγκόσμιας οικονομίας.
Τα κτίρια είναι υπεύθυνα για την κατανάλωση του 40% της παγκόσμιας ενέργειας και του 16% των παγκοσμίων αποθεμάτων πόσιμου νερού, ενώ παράγουν το 50% των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.
Δεδομένου ότι κάθε θέση εργασίας στον τομέα των κατασκευών προκαλεί τη δημιουργία 2 νέων θέσεων, μπορεί να διατυπωθεί ο ισχυρισμός ότι τα κτίρια δημιουργούν άμεσα και έμμεσα το 20% της παγκόσμιας εργασίας.
Τα κτίρια αποτελούν ένα εξαιρετικά σημαντικό κλάδο και για την ελληνική οικονομία. Στην Ελλάδα ο κατασκευαστικός τομέας είναι υπεύθυνος για το 9 % του ΑΕΠ, ενώ μόνο οι κατασκευές κατοικιών αντιστοιχούν στο 23 % των επενδύσεων στην χώρα. Tο σύνολο της εγχώριας απασχόλησης στον κατασκευαστικό κλάδο ανήλθε σε 300 χιλιάδες, περίπου, απασχολουμένους ενώ ο κατασκευαστικός τομέας είναι υπεύθυνος για το 7 % της συνολικής εργασίας.
Στην Ελλάδα, οι ετήσιες ενεργειακές δαπάνες μόνο των δημόσιων κτηρίων ξεπερνούν τα 450εκ. ευρώ! Συνολικά, ο κτηριακός τομέας είναι υπεύθυνος για το 36% της συνολικής ενεργειακής κατανάλωσης. Επιπρόσθετα σχεδόν το 20% της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας ενός τυπικού ελληνικού νοικοκυριού δαπανάται για θέρμανση νερού χρήσης. Παρόλα αυτά στην Ελλάδα το ποσοστό χρήσης ηλιακών συλλεκτών στις κατοικίες είναι χαμηλό – περίπου 30% – ενώ στο Ισραήλ είναι περίπου 60% και στην Κύπρο υπερβαίνει το 90%. Το γεγονός αυτό αυξάνει δραματικά το ποσοστό του πληθυσμού που εντάσσεται στην ενεργειακή φτώχεια.
Η δόμηση στην Ελλάδα, ακολουθώντας τις μεταπολεμικές ανάγκες για στέγαση και ανάπτυξη, ακολούθησε μια άναρχη και αυθαίρετη νοοτροπία, η οποία αντανακλούσε και το ποιοτικό επίπεδο της χώρας και η οποία κατέληξε στα αβίωτα αστικά κέντρα.
Η Αθήνα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα περιβαλλοντικής και ενεργειακής σπατάλης. Είναι ενδεικτικό πως, το φορτίο κλιματισμού στις κεντρικές περιοχές της Αθήνας είναι σχεδόν διπλάσιο από ότι στις αντίστοιχες περιαστικές περιοχές. Ο διπλασιασμός του ενδεικτικού αυτού φορτίου οφείλεται αποκλειστικά και μόνο στην αύξηση της θερμοκρασίας στις κεντρικές αστικές περιοχές, λόγω του φαινομένου της δημιουργίας θερμικών νησίδων. Η ταχύτατη διείσδυση του κλιματισμού στη χώρα είναι μια από τις κύριες αιτίες της ιδιαίτερα σημαντικής αύξησης του ηλεκτρικού φορτίου αιχμής. Την ίδια ώρα όμως, πρέπει να γνωρίζουμε ότι το κόστος του φορτίου αιχμής είναι περίπου τρεις φορές μεγαλύτερο από το μέσο κόστος παραγωγής της ηλεκτρικής ενέργειας και περίπου 4-5 φορές μεγαλύτερο από το κόστος εφαρμογής τεχνολογιών εξοικονόμησης ενέργειας.
Η διαχείριση των πόλεων, με ένα τρόπο βιώσιμο, αποτελεί το στοίχημα της σημερινής πρακτικής σε όλο τον αναπτυγμένο κόσμο. Πρόκειται για μια ολιστική προσέγγιση που συνδυάζει το χωροταξικό, πολεοδομικό και αρχιτεκτονικό σχεδιασμό, ώστε να καλύπτονται οι ανάγκες του αναπτυξιακού μοντέλου.
Ο ορθός αρχιτεκτονικός, βιοκλιματικός και ενεργειακός σχεδιασμός, αποτελεί την μεγάλη ευκαιρία για την αναζωογόνηση και την σωτηρία των πόλεων, με τρόπους όπως:
– η δημιουργία μεγάλων, μεσαίων και μικρών πράσινων αεραγωγών που θα καθοδηγούν τον στροβιλισμό του αέρα μέσα στην πόλη με την κατάλληλη δενδροφύτευση των δρόμων, των ελεύθερων χώρων, των αξόνων και των πλατειών.
– η χρήση σύγχρονων ψυχρών υλικών στο χώρο, στους δρόμους, τα πεζοδρόμια και τις όψεις των κτηρίων
– η εγκατάσταση ενεργητικών συστημάτων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στα κτήρια.
– Η δημιουργία κτιρίων που ενσωματώνουν καινοτόμα δομικά υλικά, συστήματα και τεχνολογίες που δεν απορροφούν ενέργεια.
Η υλοποίηση των παραπάνω παρεμβάσεων στα κτήρια είναι επιτακτική ανάγκη αν λάβουμε υπόψη την εναρμόνιση της Ελληνικής Νομοθεσίας (Ν.3851/2010) με την Ευρωπαϊκή Οδηγία EPBD (2002/91/EC), βάσει της οποίας όλα τα νέα κτίρια από την 1.1.2020 θα πρέπει να καλύπτουν το σύνολο της πρωτογενούς ενεργειακής κατανάλωσής τους από ΑΠΕ, ΣΗΘ, τηλεθέρμανση, ή και υψηλής απόδοσης Αντλίες Θερμότητας. Για τα νέα κτίρια του δημοσίου η παραπάνω υποχρέωση ισχύει από την 1.1.2015.
Την τελευταία τριετία, το Υπουργείο Περιβάλλοντος Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής, έχει διαμορφώσει για πρώτη φορά μία συνεκτική ενεργειακή πολιτική στοχεύοντας στην ανάδειξη των δυνατοτήτων ανάπτυξης του ενεργειακού τομέα στη χώρα και ανάπτυξε ένα πλαίσιο ρυθμίσεων με στόχο τόσο την περαιτέρω αξιοποίηση των ΑΠΕ όσο και την υλοποίηση δράσεων εξοικονόμηση ενέργειας στο δημόσιο, αλλά και ιδιωτικό τομέα.
Το Πρόγραμμα «Εξοικονομώ κατ’ οίκον» αναπροσαρμόστηκε ώστε να ανταποκρίνεται στις σημερινές συνθήκες. Βελτιώσαμε τα κίνητρα προς τους πολίτες μεγιστοποιώντας τα οφέλη για τη χώρα, αφού εξασφαλίστηκε αύξηση του προϋπολογισμού του Προγράμματος σε 400 εκ. € έναντι των αρχικά προβλεπόμενων 200 εκ. €, με επαναχρησιμοποίηση των κεφαλαίων που αφορούν στα δάνεια (ανακυκλούμενα κεφάλαια). Έως σήμερα έχουν υπαχθεί στο πρόγραμμα 10.000 πολίτες αναβαθμίζοντας ενεργειακά τις κατοικίες τους και εξοικονομώντας σημαντικά ποσά που αφορούν την κατανάλωση ενέργειας (κυρίως στον τομέα της θέρμανσης – ψύξης).
Η δράση «Εξοικονομώ στους ΟΤΑ», αφορά στη βελτίωση των όρων ενεργειακής αποδοτικότητας σε 106 δήμους, προϋπολογισμού 83 εκατ.€, την προώθηση δράσεων επίδειξης, με άμεσα εφαρμόσιμα αποτελέσματα, και την ευαισθητοποίηση των πολιτών και των στελεχών της Τοπικής Αυτοδιοίκησης σε ζητήματα εξοικονόμησης ενέργειας, προστασίας και βιώσιμης διαχείρισης του αστικού περιβάλλοντος. Οι παραπάνω στόχοι θα πραγματοποιηθούν με έργα για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης δημοτικών κτηρίων και λοιπών υποδομών, με παρεμβάσεις σε κοινόχρηστους χώρους και σε αστικές μεταφορές.
Εκτιμάται ότι στη διάρκεια υλοποίησης των πράξεων θα δημιουργηθούν περίπου 920 θέσεις εργασίας.
Ένα ακόμη Πρόγραμμα του ΥΠΕΚΑ που είχε στόχο την εξοικονόμηση ενέργειας στον κτιριακό τομέα ήταν το «Χτίζοντας το Μέλλον», που αφορά τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου πλαισίου ενεργειακής αναβάθμισης του κτιριακού αποθέματος της χώρας. Το έργο θα διαρκέσει μέχρι το 2020. Στο διάστημα αυτό θα πραγματοποιηθούν πάνω από 3.000.000 ενεργειακές παρεμβάσεις σε κτίρια, ενώ το όφελος για τους πολίτες από την εξοικονόμηση ενέργειας θα είναι 9 δισ. ευρώ.
Οι πρώτες δράσεις που περιλαμβάνει το πρόγραμμα διακρίνονται σε τρία επίπεδα:
1. Δράσεις ενσωμάτωσης προηγμένης και ώριμης τεχνολογίας, όπου προβλέπονται παρεμβάσεις σε κτίρια κατοικίας και εμπορικά κτίρια
2. Επιδεικτικές και πιλοτικές δράσεις σε έργα μεγάλης κλίμακας προϊόντων και τεχνολογιών υψηλής ενεργειακής και περιβαλλοντικής απόδοσης (Πράσινες γειτονιές, Εταιρείες Ενεργειακών Υπηρεσιών, 40 Πράσινα σχολεία, 100 Πράσινες στέγες, Πράσινο νησί, Πράσινα στρατόπεδα). Οι επιδεικτικές και πιλοτικές παρεμβάσεις θα χρηματοδοτηθούν με 80 εκατ. ευρώ περίπου από συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα και θα στηριχθούν και σε εθελοντικές συμφωνίες με τους ιδιώτες.
3. Δράσεις συντονισμένης βιομηχανικής και ακαδημαϊκής έρευνας, ώστε να σχεδιαστούν και να αναπτυχθούν καινοτόμα βιομηχανικά προϊόντα υψηλής ενεργειακής και περιβαλλοντικής απόδοσης και ποιότητας, με στόχο τη διάθεση τους τόσο στην εγχώρια όσο και στην διεθνή αγορά.
Επιπλέον έχουν ληφθεί μέτρα για την ενεργειακή αναβάθμιση των δημόσιων κτιρίων, με στόχο τη μείωση των κρατικών δαπανών σε θέρμανση, ψύξη, φωτισμό, ζεστό νερό. Με 45 εκατ. €, συγχρηματοδοτούνται έργα τα οποία περιλαμβάνουν εισαγωγή συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ, ανανέωση κουφωμάτων, συστήματα ηλιοπροστασίας και αερισμό, φύτευση ταρατσών και πολλά άλλα.
Σε συνεργασία με το Υπουργείο Παιδείας, έχει ανακοινωθεί πρόσκληση ύψους 25 εκατ. € για υποβολή προτάσεων χρηματοδότησης έργων βιοκλιματικών σχολικών κτιρίων, με διττό όφελος: 1) τη βελτίωση με βιοκλιματικούς όρους των κτιρίων και των περιβαλλόντων χώρων και 2) την ανάπτυξη της περιβαλλοντικής συνείδησης των μαθητών σε συνδυασμό με δράσεις εκπαίδευσης στις νέες τεχνολογίες.
Η πρόσφατη νομοθεσία για τη «Χρηματοδότηση από Τρίτους (ΧΑΤ)» προβλέπει εξωτερική χρηματοδότηση των επενδύσεων για εξοικονόμηση ενέργειας που γίνονται σε μεγάλα κτιριακά συγκροτήματα όπως π.χ. ξενοδοχεία.
Η καινοτόμος, Ευρωπαϊκή πρωτοβουλία, «Έξυπνες Πόλεις – Smart Cities» έχει ως στόχο τη δημιουργία συνθηκών μαζικής υιοθέτησης τεχνολογιών ενεργειακής απόδοσης, ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, σε συνδυασμό με έξυπνα δίκτυα και αποθήκευσης ενέργειας καθώς και δράσεων ανάπτυξης των «πράσινων μεταφορών».
Για τη δραστηριότητα αυτή, η συνολική ευρωπαϊκή δημόσια και ιδιωτική επενδυτική δαπάνη που απαιτείται για την επόμενη δεκαετία ανέρχεται σε 11 δις ευρώ.
Παράλληλα, πρόσφατα ολοκληρώθηκε η υποβολή φακέλων στην προκήρυξη «Πράσινες Νησιωτικές και Αγροτικές Κοινότητες» με συνολικό προϋπολογισμό 50 εκ. Ευρώ. Συνολικά 42 Δήμοι υπέβαλαν προτάσεις για τη μετατροπή νησιωτικών ή ορεινών χωριών σε κοινότητες μηδενικού ισοζυγίου ενεργειακής κατανάλωσης ή μηδενικού ισοζυγίου CO2.
Ειδικότερα, το έργο του σχεδιασμού και υλοποίησης πράσινων ορεινών χωριών στοχεύει να δημιουργήσει ένα ενεργειακά αυτόνομο χωριό όπου μέσω πράσινων δράσεων θα αναπτυχθεί η τοπική οικονομία και θα δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας.
Το έργο του σχεδιασμού και της κατασκευής των πράσινων νησιών στοχεύει να δημιουργήσει νησιά μηδενικής ενεργειακής κατανάλωσης ή μηδενικού ισοζυγίου εκπομπών CO2 τα οποία θα αποτελέσουν παγκόσμιο παράδειγμα πράσινης διαχείρισης της ενέργειας, του περιβάλλοντος, και της συνολικής οικονομίας της περιοχής. Προβλέπει την υλοποίηση δράσεων παρόμοιων με τις αντίστοιχες των πράσινων ορεινών χωριών, αλλά επιπλέον στην περίπτωση των νησιών με ασθενές ηλεκτρικό δίκτυο, στην επίτευξη υψηλού ποσοστού διείσδυσης Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας θα παίξει κυρίαρχο ρόλο η εφαρμογή καινοτόμων τεχνολογιών έξυπνων δικτύων σε συνδυασμό με διατάξεις αποθήκευσης ενέργειας.
Στο έργο «Πράσινα Μουσεία», προϋπολογισμού 20 εκατ. ευρώ, θα χρησιμοποιηθούν ευφυείς τεχνικές διαχείρισης των ενεργειακών και περιβαλλοντικών παραμέτρων μέσω της χρήσης τεχνικών ανανεώσιμων πηγών και εξοικονόμησης ενέργειας καθώς και έξυπνων δικτύων και συστημάτων on line διαχείρισης ώστε να μηδενιστεί αφενός η ενεργειακή κατανάλωση των κτιρίων, να επιτευχτεί το βέλτιστο εσωτερικό περιβάλλον και να επικοινωνήσουν όλες τις σχετικές πληροφορίες με ευφυή και διαδραστικό τρόπο στους επισκέπτες. Αποτελεί την πρώτη μεγάλη εφαρμογή ευφυών ενεργειακών λύσεων σε μουσεία στην χώρα.
Το έργο των πράσινων οροφών («Πράσινα Δώματα σε Δημόσια Κτίρια») στοχεύει στην εγκατάσταση μεγάλου αριθμού πράσινων στεγών σε δημόσια κτίρια. Ο προϋπολογισμός του είναι 20 εκ ευρώ και ήδη έχει προκηρυχθεί. Οι πράσινες στέγες μειώνουν την θερμική κατανάλωση των κτιρίων αλλά κυρίως μειώνουν την ένταση του φαινόμενου της θερμικής νησίδας στο αστικό περιβάλλον και βελτιώνουν σημαντικά το τοπικό μικροκλίμα.
Η στρατηγική επί της οποίας σχεδιάστηκε και εφαρμόζεται η νέα πράσινη ενεργειακή πολιτική λαμβάνει υπόψη και μεγιστοποιεί τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της ελληνικής ενεργειακής βιομηχανίας καθώς και του κλάδου των ενεργειακών υπηρεσιών που έχει αναπτυχτεί στην χώρα μας.
Οι συγκεκριμένες αυτές πολιτικές και οι δραστηριότητες καθώς και οι αγορές που δημιουργούνται είναι κάτι το καινούργιο στην ελληνική πραγματικότητα, και ήταν για δεκάδες χρόνια ουσιαστικά ανύπαρκτες.
Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι οι απαιτούμενες επενδύσεις για την ενεργειακή και περιβαλλοντική αναβάθμιση των δημοσίων και ιδιωτικών κτιρίων της χώρας, σε σύγχρονα τεχνολογικά επίπεδα, μη συμπεριλαμβανόμενων των κατοικιών, εκτιμώνται με συντηρητικούς υπολογισμούς περίπου στα 150 δισεκατομμύρια ευρώ. Παράλληλα, εάν και εφόσον μέρος από τα υπάρχοντα κτίρια θα πρέπει σταδιακά να μετατραπούν σε μηδενικής κατανάλωσης απαιτούνται τουλάχιστον άλλα 70 δις έως το 2050.
Στην εποχή της κορύφωσης της κρίσης οι διέξοδοι δεν μπορεί να είναι μόνο πολιτικές λιτότητας αλλά κυρίως πολιτικές ανάπτυξης και δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας. Η εξοικονόμησης ενέργειας στα κτίρια μπορεί και πρέπει να αποτελέσει το βασικό πυλώνα στροφής του συνόλου της οικοδομικής δραστηριότητας σε δράσεις βιώσιμες, πολεοδομικά άρτιες και κοινωνικά δίκαιες. Οι δράσεις εξοικονόμησης ενέργειας στα κτίρια αποτελούν μία σπουδαία προοδευτική καινοτόμα πρωτοβουλία με χαρακτηριστικά αύξησης της εθνικής προστιθέμενης αξίας, δημιουργίας νέου εθνικού πλούτου και μείωσης των κοινωνικών ανισοτήτων.
Όραμά μας είναι βγαίνοντας από την κρίση η Ελλάδα να είναι μία νέα χώρα: μία χώρα ενεργειακά αυτόνομη, ανταγωνιστική, σύγχρονη, ελκυστική για τους εγχώριους και ξένους επενδυτές, μα πάνω από όλα μία χώρα που σέβεται τους πολίτες της.