(Βασισμένο στην παρουσίασή μου στη Σύνοδο των Αρχηγών των Πολεμικών Αεροποριών της Ε.Ε. EURAC – European Air Chief Conference, Σαντορίνη, 10.10.2024)
Οι αεροπορικές δυνάμεις διαδραματίζουν κομβικό ρόλο στην προστασία των ενεργειακών υποδομών, με λήψη συγκεκριμένων μέτρων, όπως η ενισχυμένη επιτήρηση, η ταχεία αντίδραση, οι κοινές (διακλαδικές) επιχειρήσεις, η διεθνής συνεργασία.
Στην Ενεργειακή Ασφάλεια, πηγές ενέργειας, υποδομές, στρατηγικά αποθέματα, σχέδια έκτακτης ανάγκης, κ.α. παίζουν κεντρικό ρόλο στην προστασία από κακόβουλες ενέργειες και πολεμικές επιθέσεις. Η Ενεργειακή Ασφάλεια αποτελεί στρατηγικό στόχο του ΝΑΤΟ, της Ε.Ε. και των Κρατών – Μελών.
Στην Ουκρανία, από επιθέσεις με πυραύλους και κατευθυνόμενα αεροσκάφη, έχει καταστραφεί το 80% των θερμικών και το 35% των υδροηλεκτρικών μονάδων, τα διυλιστήρια και μεγάλο μέρος των ενεργειακών δικτύων.
Οι συνολικές πληρωμές της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα απο 90 δισ. ευρώ/ετησίως πριν την κρίση, μειώθηκαν φέτος στα 24 δισ./ετησίως. Αντίθετα, στη διάρκεια της κρίσης, παρά τη μείωση των ποσοτήτων, λόγω εκτόξευσης των τιμών, έφτασαν τα 120 δισ. ευρώ ετησίως!
Πάντως, στη διάρκεια της κρίσης η Ε.Ε. πέτυχε πολύ θετικά αποτελέσματα. Τα Ανανεώσιμα παράγουν πλέον το 50% του ηλεκτρισμού, το ρωσικό φυσικό αέριο από 45% μειώθηκε σε 18% ενώ ταυτόχρονα επιτεύχθηκε ο στόχος για τα φετινά χειμερινά αποθέματα αερίου στο 90%.
Η διασφάλιση των ενεργειακών πηγών δυστυχώς, αποκτά συχνά την πραγματική σημασία της μόνο σε περιόδους κρίσης. Έτσι, παρά την ύπαρξη προτάσεων με μεγάλη προστιθέμενη αξία, όπως η ελληνική πρόταση του 2014 για τη δημιουργία εθελοντικού μηχανισμού κοινής αγοράς Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (LNG) από την Ε.Ε., αυτές τελικά υιοθετούνται μόνο σε περιόδους κρίσης, όπως η μετεξέλιξη της παραπάνω πρότασης στο σημερινό (2023) AggregateEU.
Ενώ η Γερμανία εξάρτησε την οικονομική της μεγέθυνση από το φθηνό ρωσικό φυσικό αέριο (αγωγοί Nord Stream 1 και 2), παρασύροντας και την Ε.Ε., την ίδια περίοδο (2010-2014) στην Ελλάδα, αντίθετα, αρχίσαμε να υλοποιούμε όλα τα μεγάλα έργα που αποτελούν σήμερα τη ραχοκοκαλιά της ενεργειακής ασφάλειας της χώρας και ολόκληρης της ΝΑ Ευρώπης (Αγωγοί ΤΑΡ και IGB, FSRU Αλεξανδρούπολης, Κάθετος Διάδρομος από Ελλάδα προς Βουλγαρία – Ρουμανία – Ουκρανία). Ο σχεδιασμός της δεύτερης αναβάθμισης του σταθμού LNG στη Ρεβυθούσα μάς επέτρεψε να αντιμετωπίσουμε με ασφάλεια την κρίση της ρωσικής κατάληψης της Κριμαίας (2014) και ασφαλώς την κρίση του 2022-2023.
Στον ηλεκτρισμό σχεδιάσαμε και εντάξαμε για ευρωπαϊκή χρηματοδότηση το κορυφαίο γεωπολιτικό έργο σύνδεσης Ισραήλ – Κύπρου Ελλάδας, που ευτυχώς τελικά ξεπέρασε τις πρόσφατες καθυστερήσεις του.
Αντίθετα, χάνουμε πολύτιμο εθνικό χρόνο στην αξιοποίηση των πλούσιων εθνικών κοιτασμάτων φυσικού αερίου, που εκτιμώνται στα 680 δις κυβ.μέτρα (η Ελλάδα καταναλώνει κάθε χρόνο μόνο 5-6 δις κυβ.μέτρα) και που θα μπορούσαν να αποτελέσουν κορυφαία πηγή τροφοδοσίας ολόκληρης της Ευρώπης.
Βασικά συμπεράσματα από την κρίση:
1. Η ασφάλεια εφοδιασμού συνεπάγεται κόστος. Πρέπει να είμαστε αρκετά σοφοί, για να αναλύσουμε τους κινδύνους και αρκετά γενναίοι για να καλύψουμε το απαιτούμενο τίμημα. Ένας κυρίαρχος προμηθευτής ενέργειας (Ρωσία), ή πρώτων υλών και τεχνολογίας (Κίνα), μπορεί να φαίνεται καταρχήν φθηνότερος, αλλά αργά ή γρήγορα, οι κοινωνίες πληρώνουν τον λογαριασμό.
2. Η τελευταία κρίση, ανέδειξε τη σημασία της περιφερειακής συνεργασίας (κοινές αγορές και αποθήκευση φυσικού αερίου, συλλογική διαχείριση ζήτησης), , την ανάπτυξη κρίσιμων νέων τεχνολογιών, την εξασφάλιση των πρώτων υλών για την ανάπτυξή τους.
3. Η ταχεία υλοποίηση μικρών, αποκεντρωμένων μονάδων πράσινης ενέργειας, καθώς και οι fast track αδειοδοτήσεις, βελτιώνουν δραστικά την Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Ασφάλεια.
4. Η πράσινη και η ψηφιακή μετάβαση απαιτούν όραμα και δράσεις για ευρωπαϊκή συμμετοχή στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού Κρίσιμων Πρώτων Υλών και ανάπτυξη της αντίστοιχης κατασκευαστικής υποδομής.
