Επίτιμος Διδάκτορας του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου αναγορεύθηκε την Πέμπτη 11 Ιουνίου ο Ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ και Αντιπρόεδρος των Ευρωπαίων Σοσιαλιστών και Δημοκρατών, Γιάννης Μανιάτης. «Μεγάλη τιμή και συγκίνηση από το Ίδρυμα που με έμαθε τα γράμματα του Μηχανικού. Συνεχίζουμε τον αγώνα για μια Ελλάδα στρατηγικής κι ενεργειακής αυτονομίας, καθώς κι έναν σύγχρονο Προοδευτικό, Εθνικό κι Ευρωπαϊκό Πατριωτισμό», τόνισε ο ίδιος σε δηλώσεις του μετά το πέρας της εκδήλωσης.
Σημειώνεται πως η αναγόρευση έγινε μετά από πρωτοβουλία του Πρύτανη του ΕΜΠ Καθηγητή Ιωάννη Κ. Χατζηγεωργίου. Ακολούθησε ομόφωνη απόφαση της Συγκλήτου του ΕΜΠ, μετά από επίσης ομόφωνη εισήγηση της Γενικής Συνέλευσης της Σχολής Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών – Μηχανικών Γεωπληροφορικής, από την οποία αποφοίτησε το 1981.
Την εκδήλωση τίμησαν με την παρουσία τους, μεταξύ άλλων, ο πρώην Πρωθυπουργός κ. Παναγιώτης Πικραμμένος, ο πρώην Πρωθυπουργός κ. Ιωάννης Σαρμάς, ο Αιδεσιμολογιότατος εκπρόσωπος του Αρχιεπισκοπού Αθηνών κ. Ιερώνυμου πατέρας Ιωάννης Πανόπουλος, ο Πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής κ. Νίκος Ανδρουλάκης, ο πρώην Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης Καθηγητής Ευάγγελος Βενιζέλος, οι πρώην Υπουργοί Τάσος Γιαννίτσης, Άννα Διαμαντοπουύλου, Γιώργος Πεταλωτής, ο Ευρωβουλευτής Φρ. Μπελέρης, οι Βουλευτές Βαγγέλης Γιαννακούρας, Νάγια Γρηγοράκου, Ευαγγελία Λιακούλη, Δημήτρης Μάντζος, Ανδρέας Πουλάς, Χριστίνα Σταρακά, ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου Πειραιώς Καθηγητής Μιχαήλ Σφακιανάκης, η Κοσμήτορας της Σχολής Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών – Μηχανικών Γεωπληροφορικής Καθηγήτρια Μαρία Τσακίρη, εκπρόσωποι της ακαδημαϊκής και πολιτικής ζωής της χώρας, καθώς και πλήθος συναδέλφων, φίλων και συνεργατών του.
Η ομιλία του Γ. Μανιάτη
Στην ομιλία του, με αντικείμενο τις μεγάλες γεωπολιτικές, ενεργειακές και τεχνολογικές προκλήσεις της Ευρώπης, ο Γ. Μανιάτης σημείωσε ότι «για τη γενιά μου, το Πολυτεχνείο υπήρξε εργαστήρι δημοκρατίας, επιστήμης κι εθνικής αυτογνωσίας», συνδέοντας την προσωπική του διαδρομή με τον ευρύτερο ρόλο του Πολυτεχνείου στη δημόσια ζωή της χώρας.
Αναλύοντας τη μετατόπιση οικονομικής και γεωπολιτικής ισχύος από τη Δύση προς την Ανατολή, τις επιπτώσεις των πολεμικών συγκρούσεων στις αλυσίδες εφοδιασμού και την ταχεία αποστασιοποίηση των ΗΠΑ από την Ευρώπη, υποστήριξε ότι η Στρατηγική Αυτονομία της Ευρώπης «πρέπει πλέον να μετατραπεί από σύνθημα σε πραγματικότητα», με ολοκληρωμένη ευρωπαϊκή απάντηση στο αλληλεξαρτώμενο τρίγωνο ενέργειας, άμυνας και ψηφιακής κυριαρχίας.
Για την Ελλάδα, ο Ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ αναφέρθηκε στην ανάγκη για «ένα φιλόδοξο, προοδευτικό σχέδιο για την επόμενη δεκαετία». Στόχος, η χώρα να καταστεί κόμβος όχι μόνο διαμετακόμισης, αλλά κι επιπλέον παραγωγής ενέργειας. Ως άμεσες προτεραιότητες προς αυτή την κατεύθυνση ανέδειξε την αποθήκευση ενέργειας, τις επενδύσεις σε δίκτυα και νέες ηλεκτρικές διασυνδέσεις, καθώς και την εξοικονόμηση ενέργειας στα κτίρια. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην αξιοποίηση των εγχώριων ενεργειακών πόρων, όπως οι υδρογονάνθρακες, η γεωθερμία και οι κρίσιμες ορυκτές πρώτες ύλες, ενώ παράλληλα ζήτησε και την ενεργό συμμετοχή της χώρας στο νέο Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Αμυντικής Βιομηχανίας (EDIP), στο οποίο διετέλεσε Εισηγητής των Σοσιαλιστών. Προειδοποίησε ακόμα ότι η Ευρώπη «κινδυνεύει να εξελιχθεί σε ψηφιακή αποικία», εάν δεν επενδύσει αποφασιστικά σε δικές της ψηφιακές και διαστημικές υποδομές.
Κλείνοντας, ο Γ. Μανιάτης τόνισε ότι «Στη γεωπολιτική κοσμογονία, το όραμά μας πρέπει να είναι διαυγές: Χρειαζόμαστε έναν νέο, Προοδευτικό, Εθνικό κι Ευρωπαϊκό Πατριωτισμό, που διασφαλίζει την ενότητα, την κυριαρχία και τη Δημοκρατία. Χρειαζόμαστε ένα νέο εθνικό αφήγημα προοδευτικού παραγωγικού μετασχηματισμού, εξωστρέφειας, συνεχούς δημιουργίας, καινοτομίας και ισχυρής κοινωνικής αλληλεγγύης. Η γνώση είναι η σύγχρονη δύναμη σε κοινωνίες που δεν περιμένουν, αλλά σχεδιάζουν και ηγούνται με αποφασιστικότητα».
Χ. Πότσιου: «Η πολιτική έχει ανάγκη την επιστήμη για να είναι πραγματικά ωφέλιμη»
Την παρουσίαση του έργου και της προσωπικότητας του τιμώμενου πραγματοποίησε η Καθηγήτρια του ΕΜΠ Χρυσή Πότσιου, η οποία μέσα από την ομιλία της ανέδειξε «τη σπάνια διαδρομή ενός επιστήμονα που μετέφερε την ορθολογική σκέψη του γεωμέτρη και τις αξίες του μόχθου στα ανώτατα θεσμικά κλιμάκια». Αναφέρθηκε στο πλούσιο ακαδημαϊκό κι ερευνητικό του έργο, καθώς και στην πολυετή κυβερνητική και διοικητική του διαδρομή, με κορυφαία στιγμή της, τη θητεία του ως Υπουργού Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής. Ιδιαίτερη αναφορά πραγματοποίησε στο εμβληματικό νομοθετικό αποτύπωμα κατά τη διάρκεια της θητείας του ξεχωρίζοντας τον γνωστό πλέον ως «νόμο Μανιάτη» (ν. 4001/2011) για την οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας με βάση τη μέση γραμμή, τα μεγάλα ενεργειακά έργα διεθνούς εμβέλειας (TAP, IGB, FSRU Αλεξανδρούπολης, Great Sea Interconnector κ.α), την Εθνική Μεταλλευτική Πολιτική, το «Εξοικονομώ κατ’ Οίκον», το Κοινωνικό Οικιακό Τιμολόγιο, καθώς και το Ταμείο Κοινωνικής Αλληλεγγύης Γενεών.
Η κα. Πότσιου υπογράμμισε επίσης τη διεθνή καταξίωση του τιμώμενου, ο οποίος, ως Ευρωβουλευτής και Αντιπρόεδρος της Ομάδας των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών (S&D), κατατάχθηκε πρώτος μεταξύ των Ελλήνων Ευρωβουλευτών σε θέματα Κοινοβουλευτικής Επιρροής, σύμφωνα με την αξιολόγηση της διεθνούς εταιρείας Burson. Όπως τόνισε χαρακτηριστικά καταλήγοντας, η αναγόρευση του Γ. Μανιάτη σε Επίτιμο Διδάκτορα του ΕΜΠ στέλνει ένα ξεκάθαρο, οικουμενικό μήνυμα: «Η πολιτική έχει ανάγκη την επιστήμη για να είναι πραγματικά ωφέλιμη, και η επιστήμη έχει ανάγκη το ήθος για να παραμείνει ανθρώπινη».
Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της ομιλίας του κ. Μανιάτη:
«Εξοχότατε π. Πρωθυπουργέ κ. Παναγιώτη Πικραμμένε,
Εξοχότατε π. Πρωθυπουργέ κ. Ιωάννη Σαρμά,
Αιδεσιμολογιότατε εκπρόσωπε του Αρχιεπισκόπου Αθηνών κ. Ιερώνυμου, πατέρα Ιωάννη Πανόπουλε,
Αξιότιμε κύριε Πρόεδρε του ΠΑΣΟΚ και Αρχηγού της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης κ. Νίκο Ανδρουλάκη,
Αξιότιμε π. Αντιπρόεδρε της Ελληνικής Κυβέρνησης κ. Ευάγγελο Βενιζέλο,
Αξιότιμοι κυρίες και κύριοι Υπουργοί,
Αξιότιμα Μέλη της Ελληνικής Βουλής και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου,
Αξιότιμε κύριε Πρύτανη του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου,
Αξιότιμε κύριε Πρύτανη του Πανεπιστημίου Πειραιά,
Αξιότιμη κυρία Κοσμήτορα της Σχολής Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών- Μηχανικών Γεωπληροφορικής,
Αξιότιμες και Αξιότιμοι, Κυρίες και Κύριοι Πρυτάνεις, Αντιπρυτάνεις, Μέλη του Συμβουλίου Διοίκησης και Κοσμήτορες,
Αγαπητοί παρεβρισκόμενοι,
Φίλες και Φίλοι,
Είναι πολύ βαθιά η τιμή που αισθάνομαι για τη σημερινή εκδήλωση πρωτοβουλίας τόσο του Πρύτανη και της Συγκλήτου ΕΜΠ, όσο και της Σχολής Αγρονόμων Τοπογράφων Μηχανικών-Μηχανικών Γεωπληροφορικής, της Σχολής που μου έμαθε τα γράμματα του μηχανικού. Μια Σχολή που υπηρετεί σπουδαίες επιστήμες, που προσδιορίζουν το σήμερα και το αύριο της ανθρωπότητας: γεωδαισία, χαρτογραφία, φωτογραμμετρία, τηλεπισκόπηση, γεωπληροφορική, χωροταξία, πολεοδομία, φυσικό περιβάλλον, διαχείριση υδατικών πόρων και συγκοινωνιακών συστημάτων Επίσης, ευχαριστώ την Κοσμήτορα, Καθηγήτρια κα Τσακίρη και ιδιαίτερα τη συνάδελφο Καθηγήτρια κα Χρυσή Πότσιου για τα εξαιρετικά κολακευτικά λόγια της.
Βρισκόμαστε σήμερα σε μια από τις πιο ενδιαφέρουσες στιγμές της παγκόσμιας κι ευρωπαϊκής ιστορίας.
Η βασίλισσα Γεωγραφία χαμογελά από το θρόνο της, από τον οποίο δεν κατάφερε καμία τεχνολογική, οικονομική ή άλλη ισχύς, να την μετακινήσει.
Πολεμικές συγκρούσεις σε στενώσεις ροών πρώτων υλών, όπως τα Στενά του Ορμούζ, η Ερυθρά Θάλασσα, ή το Σουέζ, δημιουργούν τεράστιες αναστατώσεις στις αλυσίδες τροφοδοσίας κρίσιμων για τις οικονομίες αγαθών.
Το εκκρεμές της ιστορίας έχει αρχίσει να ωθεί τη Δύση προς τη μεριά της διολίσθησης, της περιθωριοποίησης, πιθανά της παρακμής. Η αποβιομηχάνιση, οι ανισότητες, η υπερεπέκταση, αλλά και η αλαζονεία της Δύσης για την υπεροχή των αξιών και του δικού της πολιτικού μοντέλου, ως καθολικά ανώτερου, συγκρούεται με πολλές ασιατικές κοινωνίες και κυρίως την Κίνα, οι οποίες ανέπτυξαν τα δικά τους συγκριτικά πλεονεκτήματα και τη δική τους κοινωνική και οικονομική αυτοπεποίθηση και άνοδο. Έτσι, Ευρώπη και ΗΠΑ από 20% η καθεμία του παγκόσμιου ΑΕΠ το 2002, σήμερα έχουν λιγότερο από 16% η καθεμία. Αντίθετα, η Κίνα από 8% το 2002, εκτοξεύτηκε στο 19%.
Κύρια χαρακτηριστικά, η αβεβαιότητα, η διακινδύνευση και η ανατροπή των κατεστημένων ισορροπιών των τελευταίων πολλών δεκαετιών. Σύμφωνα με το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, οι μεγάλοι παγκόσμιοι κίνδυνοι περιλαμβάνουν ακραία καιρικά φαινόμενα, απώλεια βιοποικιλότητας και κατάρρευση οικοσυστημάτων, παγκόσμια συστήματα παραπληροφόρησης και εσφαλμένης πληροφόρησης, κοινωνική πόλωση, κυβερνοεπιθέσεις. Από την άλλη, στους 10 κορυφαίους κινδύνους του Eurasia Group εντάσσονται, οι πολιτικές αλλαγές στις ΗΠΑ, η σύγκρουση ΗΠΑ-Κίνας, οι «ασθενούσες» μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες, ο κρατικός καπιταλισμός των αμερικανικών πολυδισεκατομμυριούχων, οι πόλεμοι για το νερό και τέλος, η ανάγκη εξωπραγματικών κερδών της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Η τελευταία, η σημαντικότερη ίσως τεχνολογική επανάσταση της ανθρωπότητας, αναπτύσσεται σε περιβάλλον ουσιαστικά πλήρους απουσίας διεθνών ρυθμίσεων. Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, μέσω των data centers, έως το 2030 θα απαιτεί ποσότητα νερού όση και οι ετήσιες ανάγκες του 1,3 δισεκατομμυρίου κατοίκων της Υποσαχάριας Αφρικής, ενέργεια διπλάσια της Γαλλίας, με υπερσυγκέντρωση του 90% της υπολογιστικής της ικανότητας, μόνο σε δύο χώρες. Ταυτόχρονα, η τάση αποπαγκοσμιοποίησης, με την ενίσχυση του εθνικού προστατευτισμού, μετατρέπει τις εμπορικές σχέσεις σε ισχυρούς μοχλούς γεωπολιτικών πιέσεων, ενώ η απροθυμία των μεγάλων δυνάμεων να συνεργαστούν σε διεθνείς θεσμούς υγείας, αυξάνουν τις πιθανότητες δυσκολότερης αντιμετώπισης πιθανών μελλοντικών πανδημιών.
Στα παραπάνω, ειδικά για την Ευρώπη, να προσθέσουμε την απόλυτη απουσία αποτελεσματικών και κυρίως οραματικών ηγεσιών, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο.
Το κρίσιμο λοιπόν ερώτημα που τίθεται, είναι με ποιους τρόπους η Ευρώπη και η Ελλάδα μπορούν να ανατρέψουν τη διολίσθηση της Δύσης, χωρίς να κινδυνεύσει η ανεκτίμητη αξία της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Νησίδα ασφαλείας και σταθερότητας, κατοχύρωση των ατομικών δικαιωμάτων, στην πρωτοπορία αντιμετώπισης παγκόσμιων ζητημάτων, όπως η κλιματική αλλαγή, με βαθύ σεβασμό στους διεθνείς κανόνες και οργανισμούς.
Σήμερα, όμως, ιδιαίτερα μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, την πανδημία και την έντονη έως και εχθρική μερικές φορές αποστασιοποίηση των ΗΠΑ από την Ευρώπη, η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας, η ενεργειακή και στρατηγική αυτονομία, ο ρόλος των κρίσιμων πρώτων υλών και ορυκτών, η άμυνα και το διάστημα και ασφαλώς η τεχνολογική κυριαρχία, απαιτούν αποτελεσματικές απαντήσεις της Ευρώπης.
Η παγκόσμια κατανάλωση ενέργειας διαρκώς αυξάνει τα τελευταία χρόνια με μέσο ετήσιο ρυθμό 1,3-1,4% ενώ κάθε 20ετία, παρουσιάζει μέση αύξηση +50%. Πετρέλαιο, φυσικό αέριο και άνθρακας συνεχίζουν να διαδραματίζουν και σήμερα τον σημαντικότερο ρόλο, αντιπροσωπεύοντας το 80% της συνολικής ενεργειακής κατανάλωσης. Ανανεώσιμες πηγές και πυρηνική ενέργεια επιταχύνουν διαρκώς τη διείσδυσή τους. Στην ΕΕ το 57% της ενέργειας που καταναλώνεται είναι εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα για τα οποία πληρώσαμε το 2025, 340 δις ευρώ. Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ προκάλεσε επιπλέον κόστος 30 δις ευρώ.
Παρά τη μείωση των ορυκτών καυσίμων στην ηλεκτροπαραγωγή, αέριο και πετρέλαιο εξακολουθούν να κυριαρχούν στη θέρμανση, τη βιομηχανία, τις μεταφορές και τις βιομηχανικές αλυσίδες αξίας, όπως τα χημικά προϊόντα, τα πλαστικά και τα λιπάσματα.
Το διεθνές εμπόριο και η τεχνολογική πρόοδος, από εργαλεία συνεργασίας, μετατρέπονται σε γεωπολιτικά όπλα. Η φθίνουσα εμπιστοσύνη, η διάβρωση της διαφάνειας και του κράτους δικαίου, καθώς και η απουσία προβλεψιμότητας στις διεθνείς σχέσεις, απειλούν μακροχρόνιες διεθνείς σχέσεις, το εμπόριο και τις επενδύσεις, αυξάνοντας παράλληλα την πιθανότητα συγκρούσεων. Διεθνείς Οργανισμοί και το σύστημα διεθνών κανόνων, τίθενται υπό αμφισβήτηση.
Περισσότερα από 14 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα είναι εγκλωβισμένα στα Στενά του Ορμούζ, δημιουργώντας ένα άνευ προηγουμένου σοκ στην προσφορά. Η Ευρώπη καλείται να αντικαταστήσει έως και 90% των εισαγωγών καυσίμων αεροσκαφών, για να αποφευχθούν ελλείψεις στην περίοδο αιχμής των καλοκαιρινών ταξιδιών.
Η Ένωση δεν μπορεί να αντιμετωπίσει χωριστά τις προκλήσεις στην ενέργεια, την άμυνα και την ψηφιακή κυριαρχία, διότι αυτές συγκροτούν έναν αλληλεξαρτώμενο στρατηγικό κύκλο, που απαιτεί ολοκληρωμένη ευρωπαϊκή απάντηση. Η Στρατηγική Αυτονομία πρέπει πλέον να μετατραπεί από σύνθημα, σε πραγματικότητα.
Τα τελευταία χρόνια, μετά τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία, το μερίδιο της Ρωσίας στις εισαγωγές αερίου μέσω αγωγών και LNG, έχει μειωθεί στο 12% των εισαγωγών της ΕΕ.
Η Νορβηγία έχει εξελιχθεί στον μεγαλύτερο προμηθευτή, παρέχοντας το 31%, ακολουθούμενη από τις Ηνωμένες Πολιτείες με 26% και τις χώρες της Β. Αφρικής με 13%.
Η ΕΕ έχει καταστεί ο μεγαλύτερος εισαγωγέας LNG παγκοσμίως. Οι Ηνωμένες Πολιτείες κάλυψαν το 58% των εισαγωγών αυτών.
Η διάρθρωση των εισαγωγών μας έχει αλλάξει δραματικά, δυστυχώς, όμως, δεν έχει μειωθεί η ενεργειακή μας εξάρτηση από τρίτους, αφού σήμερα εξακολουθεί να είναι της τάξης του 57%.
Στις γεωπολιτικές κρίσεις, η ΕΕ απαντά διαρθρωτικά μέσω του REPowerEU το 2022 και σήμερα μέσω του AccelerateEU με παρεμβάσεις, όπως εξοικονόμηση ενέργειας, διαφοροποίηση πηγών και οδεύσεων εφοδιασμού, ταχύτερη ανάπτυξη ανανεώσιμων, μαζί με προσωρινά μέτρα ενίσχυσης, όπως τα ενεργειακά κουπόνια.
Και οι δύο αυτές πολιτικές της Ένωσης, πριν ακόμη θεσμοθετηθούν ευρωπαϊκά, ουσιαστικά τις εφαρμόσαμε στη χώρα μας την περίοδο 2010-2014.
Ο πρόσφατος Μηχανισμός AggregateEU δημιουργήθηκε το 2023 για να στηρίξει με το συλλογικό βάρος της Ευρώπης τη σύναψη μακροπρόθεσμων συμβάσεων LNG με τους παγκόσμιους παρόχους. Σημειώνω ότι οι από κοινού προμήθειες LNG σε περιόδους κρίσης, ήταν ένα από τα πέντε συμπεράσματα-προτάσεις μας προς την ευρωπαϊκή επιτροπή το 2014, όταν η Ελλάδα ολοκλήρωσε την Προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Παράλληλα με την ενεργειακή απεξάρτηση, η Ευρώπη δίνει τη μάχη της ενεργειακής μετάβασης. Όχι μόνο για λόγους περιβαλλοντικούς, αλλά και για λόγους μακροπρόθεσμης ανταγωνιστικότητας, δεδομένου ότι το 6-7% των παγκόσμιων ρύπων που εκπέμπει η Ευρώπη, είναι ανεπαρκές για την προστασία του πλανήτη, συγκρινόμενο, μάλιστα, με τους δύο μεγαλύτερους ρυπαντές, την Κίνα του 32% και τις ΗΠΑ του 12%.
Το σημερινό στρατηγικό αδιέξοδο της Ευρώπης εντείνεται από την πολυπαραμετρικότητα των προκλήσεων, από την απανθρακοποίηση, τη στρατηγική και ενεργειακή αυτονομία, τις ανθεκτικές αλυσίδες εφοδιασμού, έως την αμυντική βιομηχανική ικανότητα, τη διαστημική ανάπτυξη και την ψηφιακή και τεχνολογική κυριαρχία. Με δεδομένο ότι είναι η ισχυρή μεταποίηση που δημιουργεί στην Ευρώπη πολλές και καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας, ιδιαίτερη σημασία αποκτούν τα προηγμένα οικοσυστήματα μεταποίησης, που όμως εξαρτώνται από την βιομηχανική παραγωγική ικανότητα. Έτσι για παράδειγμα, χωρίς χάλυβα, αλουμίνιο και χημικά προϊόντα η αμυντική παραγωγή αποδυναμώνεται, χωρίς λιπάσματα, η επισιτιστική ασφάλεια και ο αγροτικός κόσμος τίθενται σε διακινδύνευση, ενώ χωρίς επεξεργασία κρίσιμων πρώτων υλών, οι εφοδιαστικές αλυσίδες των καθαρών τεχνολογιών, εξαρτώνται από ανταγωνιστικές εξωτερικές δυνάμεις.
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η σταδιακή διείσδυση των Ανανεώσιμων στο ενεργειακό μείγμα, σε συνδυασμό με τις απαιτούμενες προσαρμογές σε δίκτυα, αποθήκευση και διαχείριση ζήτησης, δημιουργούν τάση αργής μείωσης των τιμών ενέργειας. Όμως, σε κάθε περίπτωση, θα είναι υψηλότερες από εκείνες που πληρώνουν οι κύριοι ανταγωνιστές μας στις ΗΠΑ, Κίνα και ΝΑ Ασία. Μόνο όταν η ΕΕ θα έχει μεταβεί σε ένα πλήρως απανθρακοποιημένο μείγμα, οι τιμές στην ΕΕ θα είναι χαμηλότερες των άλλων οικονομιών. Δυστυχώς, η προσπάθεια διαρκούς διείσδυσης των Ανανεώσιμων, τα πρώτα χρόνια, αυξάνει το συνολικό κόστος λειτουργίας του ηλεκτρικού συστήματος, άρα τις τιμές.
Σήμερα λοιπόν, οι ευρωπαϊκές και ελληνικές ενεργοβόρες βιομηχανίες, όπως στον χάλυβα, τα χημικά, τα λιπάσματα, το αλουμίνιο, το τσιμέντο, καλούνται να ανταγωνιστούν σε παγκόσμιο επίπεδο με μικρά περιθώρια κέρδους, αφού αντιμετωπίζουν συνδυασμό δυσκολιών όπως ευρωπαϊκά μέτρα απανθρακοποίησης, υψηλότερο κόστος ενέργειας, αυξανόμενο κόστος άνθρακα, αύξηση κόστους ενδιάμεσων προϊόντων, οξυνόμενα προβλήματα πρόσβασης σε κρίσιμες πρώτες ύλες, σταδιακή αποσύνθεση των ευρωπαϊκών αλυσίδων αξίας, γραφειοκρατία, αθέμιτες διεθνείς εμπορικές πρακτικές και κρατικά κατευθυνόμενες επενδύσεις στην Κίνα και τέλος, υποχρηματοδότηση, μιας και ο δημοσιονομικός χώρος της ΕΕ είναι εξαιρετικά μικρότερος και λιγότερο ευέλικτος από αυτόν στις ΗΠΑ. Την ίδια στιγμή, το θεσμικό πλαίσιο που έχει διαμορφωθεί, ωθεί όλο και μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής, εκτός Ευρώπης!
Όλη η παραπάνω προβληματική δεν είναι απλώς μια δύσκολη εξίσωση για τους Αρχηγούς Κρατών πίσω από τις κλειστές πόρτες του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, ή ένα σύνθετο επιχειρηματικό παζλ που αφορά μόνο τους επιχειρηματίες. Είναι ο πυρήνας της αυριανής προοδευτικής διακυβέρνησης.
Όλα αυτά συνηγορούν ότι θα πρέπει να αναληφθεί αποφασιστική δράση σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο για να εξασφαλιστεί ένα μέλλον ανάπτυξης και ευημερίας στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Σε κάθε περίπτωση, το μήνυμα είναι σαφές: Χρειαζόμαστε την ανταγωνιστικότητα για να έχουμε οικονομική μεγέθυνση και ταυτόχρονα θεσμικό πλαίσιο και πολιτική βούληση για να την μετατρέψουμε σε συντελεστή επίλυσης των σύγχρονων προκλήσεων, από το δημογραφικό και τη στεγαστική κρίση, έως την ενεργειακή και ψηφιακή μετάβαση.
Ειδικά για τη χώρα μας προτεραιότητα πρέπει να αποτελεί πλέον όχι η συζήτηση για παρεμβάσεις που μελετήθηκαν και ξεκίνησαν την προηγούμενη δεκαετία και που θα έπρεπε σήμερα να έχουν ήδη υλοποιηθεί.
Με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον, η Ελλάδα θα πρέπει πλέον να παρουσιάσει ένα φιλόδοξο, προοδευτικό σχέδιο για την επόμενη δεκαετία. Το σχέδιο αυτό θα πρέπει να τοποθετήσει την Ελλάδα ως κόμβο όχι μόνο διαμετακόμισης, αλλά και παραγωγής ενέργειας, καθιστώντας παράλληλα την ενεργειακή πολιτική, κεντρικό μοχλό μιας σύγχρονης, ανταγωνιστικής, ανθεκτικής και κοινωνικά δίκαιης οικονομίας.
Ουσιαστικά, η χώρα πρέπει να πραγματοποιήσει μια ιστορική στροφή: από έναν τόπο που κυρίως εισάγει αγαθά και λειτουργεί ως κόμβος διαμετακόμισης για προϊόντα τρίτων χωρών, να μετατραπεί σε μια χώρα που επιπλέον παράγει, κατασκευάζει και αναπτύσσει αγαθά και υπηρεσίες «Made in Greece», για την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, καθώς και για τις αμυντικές της δυνατότητες.
Πρώτον, όσον αφορά στις ανανεώσιμες πηγές, πρέπει άμεσα να προωθηθεί η αποθήκευση ενέργειας. Το 2024 απορρίφθηκε το 3,5% της παραγωγής ανανεώσιμης ενέργειας, και το 2026 εκτιμήσεις αυξάνουν τον αριθμό αυτό έως 12%, με αποτέλεσμα να είναι δύσκολη η μείωση των τιμών.
Δεύτερον, όσον αφορά στις επενδυτικές ανάγκες στα δίκτυα. Χώρες όπως η Ελλάδα, επλήγησαν σοβαρά λόγω της συμφόρησης στα ηλεκτρικά δίκτυα της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και μεταξύ της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και της Κεντρικής Ευρώπης. Ελπίζω ότι ο νέος Κανονισμός για το Connecting Europe Facility, δηλαδή το ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό εργαλείο για τα δίκτυα, θα συμβάλουν στην αντιμετώπιση αυτού του ζητήματος.
Από την πλευρά μου, ως εισηγητής των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών για τον μηχανισμό αυτόν, έχω προτεραιοποιήσει τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας και την αποθήκευση. Απαιτείται όμως εντατικότερη προσπάθεια σε εθνικό επίπεδο.
Τα κράτη-μέλη, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, πρέπει να αναλάβουν ηγετικό ρόλο στην κατασκευή των απαραίτητων υποδομών στη ΝΑ Ευρώπη, όπως η κατασκευή της δεύτερης διασύνδεσης Ελλάδας-Ιταλίας και η ενίσχυση των διασυνδέσεών με Αλβανία και Βόρεια Μακεδονία. Ο σχεδιασμός για την Ελλάδα ως σημαντικό εξαγωγέα πράσινης ενέργειας, δεν μπορεί να υλοποιηθεί χωρίς σημαντικές νέες διασυνδέσεις. Ο ίδιος προβληματισμός υπάρχει και για τις διασυνδέσεις μας με την Κύπρο και την Αίγυπτο. Δεν χρειάζεται να αξιολογείται για 7η φορά η βιωσιμότητα του Καλωδίου Great Sea Interconnector. Αντίθετα, έπρεπε να εξετάζεται πώς μπορεί η σύνδεση αυτή να αποτελέσει θεμέλιο για την ανάδειξη της Κύπρου και της Ελλάδας σε σημαντικούς κόμβους ηλεκτρισμού στην ευρύτερη Μέση Ανατολή και Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Τρίτον, η ΕΕ έχει πλέον ενισχύσει το πλέγμα πολιτικών που σχετίζονται με την εξοικονόμηση ενέργειας.
Έχει ήδη δημιουργηθεί ευρωπαϊκό πλαίσιο για τα κτίρια μηδενικών εκπομπών για το 2050. Θα πρέπει κάθε εθνική κυβέρνηση να καταστρώσει μια εθνική στρατηγική, που θα δημιουργεί αξία στο ΑΕΠ της χώρας, και θα εγκαθιδρύσει ένα νέο οικονομικό και τεχνικό οικοσύστημα, από την μετατροπή των κτιρίων σε ενεργειακούς κόμβους. Μια στρατηγική που θα εντοπίσει εκ των προτέρων ποιες από τις δράσεις ανακαίνισης και κατασκευής κτιρίων έχουν την μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία σε τοπικό και εθνικό επίπεδο, και θα τις τοποθετήσει στο επίκεντρο των εθνικών προγραμμάτων για τα κτίρια. Η ενεργειακή μετάβαση, θα αποκτήσει δίκαιο χαρακτήρα και ισχυρές πιθανότητες υλοποίησης, μόνον όταν μεταφραστεί σε πραγματικό όφελος για τον απλό πολίτη, τον εργαζόμενο και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις σε κάθε γωνιά της χώρας. Το 75% των υλικών του προγράμματος «Εξοικονομώ κατ’ Οίκον», από το 2011 αποκαλύψαμε ότι προερχόταν από ελληνικές επιχειρήσεις και παραγόταν από Έλληνες εργαζόμενους.
Τέταρτον, όσον αφορά στην εκμετάλλευση των εγχώριων ενεργειακών πόρων. Η ΕΕ πρέπει να πάψει να εθελοτυφλεί, βασιζόμενη μόνο σε εισαγόμενους υδρογονάνθρακες για να καλύψει τις ανάγκες της. Το φυσικό αέριο θα εξακολουθήσει για πολλά χρόνια να αποτελεί μέρος του ενεργειακού μείγματος. Ήδη κάποιες χώρες, όπως η Ρουμανία, αρχίζουν από φέτος να αυξάνουν δραστικά την εθνική τους παραγωγή αερίου. Το ίδιο πρέπει να υλοποιήσει ταχύτατα και η χώρα μας.
Όμως, οι εγχώριοι πόροι δεν είναι μόνο οι υδρογονάνθρακες. Η ΕΕ πρέπει να εργαστεί σκληρότερα για την προώθηση της γεωθερμικής ενέργειας και την εκμετάλλευση κρίσιμων ορυκτών πρώτων υλών. Η Ελλάδα έχει την τύχη να διαθέτει δυναμικό και στους δύο τομείς. Γι’ αυτό απαιτούνται στρατηγικές τόσο για τη γεωθερμική ενέργεια, όσο και για άλλους τομείς, όπως η θέρμανση και ψύξη, που αποτελούν το 50% της κατανάλωσης ενέργειας.
Όσον αφορά στην παραγωγή, τη μεταποίηση, την επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση στρατηγικών και κρίσιμων πρώτων υλών στην Ευρώπη, σε μια εποχή που η Κίνα κυριαρχεί ή και μονοπωλεί την αγορά, πρέπει να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις γέννησης ενός νέου ευρωπαϊκού οικοσυστήματος: Μεγαλύτερη χρηματοδότηση, μείωση του ρυθμιστικού φόρτου, επιτάχυνση της έκδοσης αδειών, φθηνότερη ενέργεια, αν θέλουμε να επιτύχουμε τους στόχους της ενεργειακής μετάβασης.
Τέλος, χρειάζεται προφανώς μια νέα σχέση εμπιστοσύνης με τις τοπικές κοινωνίες. Οι κάτοικοι σε περιοχές που υλοποιούνται μεγάλες βιομηχανικές δραστηριότητες, απαιτούν να συμμετέχουν ενεργά και όχι μόνο συμβουλευτικά, καθώς και να δημιουργηθεί ένα νέο πλαίσιο δίκαιης κατανομής του οφέλους, συμπεριλαμβανομένων σημαντικών ανταποδοτικών ωφελημάτων από τα κέρδη αυτών των δραστηριοτήτων.
Η διαθεσιμότητα πόρων συνιστά έναν διαρθρωτικό υπερκύκλο, όπου οι αλυσίδες εφοδιασμού είναι κορυφαία γεωπολιτικά περιουσιακά στοιχεία.
Οι κρίσιμες ορυκτές πρώτες ύλες είναι απαραίτητες για τις τεχνολογίες καθαρής ενέργειας, όπως λίθιο, κοβάλτιο και νικέλιο για την παραγωγή μπαταριών, τις προηγμένες τεχνολογίες για την ψηφιακή μετάβαση, όπως το γάλλιο για ημιαγωγούς και τις αμυντικές και διαστημικές εφαρμογές, όπως το τιτάνιο και βολφράμιο. Η ζήτηση ορυκτών για τεχνολογίες ψηφιακής και πράσινης μετάβασης, αναμένεται να αυξηθεί κατά 4 έως 6 φορές έως το 2040.
Ειδικά στο οικοσύστημα της αμυντικής βιομηχανίας, χωρίς αλουμίνιο, χάλυβα, τιτάνιο, νικέλιο είναι αδύνατη η παραγωγή εξοπλισμού, όπως drones. Χωρίς κρίσιμα ορυκτά μέταλλα είναι αδύνατη η κατασκευή ραντάρ και αεροσκαφών. Το γάλλιο που σύντομα θα παράγεται και στη χώρα μας, ένα ορυκτό στο οποίο σήμερα έχουμε πλήρη εξάρτηση από την Κίνα, είναι απαραίτητο σε ραντάρ, ημιαγωγούς, δορυφορικά συστήματα, αισθητήρες.
Πρόσφατα δημιουργήθηκε το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Αμυντικής Βιομηχανίας (EDIP), η πρώτη ολοκληρωμένη Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Αμυντική Βιομηχανία και για την οποία είχα την τιμή να είμαι Εισηγητής των Σοσιαλιστών.
Στο επίκεντρο του EDIP τοποθετήσαμε δύο αρχές:
Πρώτον, η Ευρωπαϊκή Προτίμηση, δηλαδή ότι ευρωπαϊκά χρήματα πρέπει να χρηματοδοτούν κυρίως επενδύσεις στην Ευρώπη, από Ευρωπαϊκές εταιρείες και με δημιουργία ευρωπαϊκών θέσεων εργασίας. Όταν η Ευρώπη αγοράζει κατά 80% έτοιμα συστήματα εκτός ΕΕ, εξάγει όχι μόνο κεφάλαιο, αλλά και Στρατηγική Αυτονομία.
Δεύτερον, η Αρχή Σχεδιασμού: κάθε προϊόν που αναπτύσσεται με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση πρέπει να είναι ελεύθερο από περιορισμούς τρίτων χωρών ως προς την τροποποίηση, την ανάπτυξη ή και τη μεταφορά του. Πολύ περισσότερο αν στην παραγωγή αυτή συμμετέχουν τρίτα κράτη που απειλούν κυριαρχικά δικαιώματα κρατών-μελών. Αυτή η αρχή έχει βαθύτατες στρατηγικές προεκτάσεις, αφού η απουσία κυριαρχίας και ιδιοκτησίας προϊόντος, αποτελεί ουσιαστικό περιορισμό της επιχειρησιακής αυτονομίας.
Εξίσου σημαντική για τη χώρα μας είναι και η σύνδεση του EDIP με τις Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις. Η αμυντική βιομηχανία περιλαμβάνει και το ευρύτερο οικοσύστημα Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων, που παρέχει εξαρτήματα, λογισμικό, υλικά, συντήρηση και εξειδικευμένες υπηρεσίες.
Τα παραπάνω, είναι μία ευκαιρία που η χώρα μας δεν μπορεί να αφήσει ανεκμετάλλευτη. Είναι η ευκαιρία να ανατρέψουμε την τρομερή ασυμφωνία μεταξύ δαπανών και εθνικής βιομηχανικής ανάπτυξης, αξιοποιώντας τα ευρωπαϊκά εργαλεία.
Όμως, στο πλαίσιο της Στρατηγικής Αυτονομίας, ίσως η πιο κρίσιμη και από τις πιο σύνθετες παραμέτρους, είναι αυτή της Τεχνολογικής και Ψηφιακής Αυτονομίας και Κυριαρχίας.
Πάνω από το 80% των ψηφιακών υπηρεσιών της Ευρώπης βασίζεται σε πλατφόρμες και υποδομές ξένης ιδιοκτησίας. Τρεις αμερικανικοί hyperscalers ελέγχουν άνω του 65% της ευρωπαϊκής αγοράς cloud. Σύμφωνα με τον Draghi, το χάσμα παραγωγικότητας μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ εξηγείται σε ποσοστό πάνω από 70%, από την υστέρηση στον κλάδο των Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών. Η Ευρώπη κινδυνεύει να εξελιχθεί σε ψηφιακή αποικία, αφού ουσιαστικά ο έλεγχος της οικονομικής και γεωπολιτικής ισχύος έχει μεταφερθεί στα δεδομένα, το Cloud, τα Chips, την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε πρόσφατα το Πακέτο Τεχνολογικής Κυριαρχίας, ένα ορόσημο για την ευρωπαϊκή ψηφιακή αυτονομία.
Οι στόχοι είναι σαφείς: να τριπλασιαστεί η χωρητικότητα των κέντρων δεδομένων στην Ευρώπη και να αναπτυχθούν ικανότητες σε τεχνολογίες ημιαγωγών, ιδίως για εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης. Παράλληλα, εισάγεται ένα ενιαίο πλαίσιο αξιολόγησης κυριαρχίας για υπηρεσίες νέφους και Τεχνητής Νοημοσύνης — ένα σύστημα για τον δημόσιο τομέα, που θα διασφαλίζει ότι τα πλέον ευαίσθητα κρατικά δεδομένα αποθηκεύονται αποκλειστικά σε ευρωπαϊκές υποδομές.
Κρίσιμη διάσταση αποτελεί και η διαστημική υποδομή, ένας τομέας που για χρόνια τον υπηρέτησα επιστημονικά. Τα ευρωπαϊκά προγράμματα IRIS², GovSatCom, Galileo και Copernicus δεν είναι απλώς τεχνολογικές επενδύσεις. Είναι δομικά στοιχεία επιχειρησιακής και στρατηγικής αυτονομίας. Η εξάρτηση από τρίτους δορυφορικούς παρόχους για κρίσιμες επικοινωνίες, αποτελεί στρατηγική αδυναμία. Τα ασφαλή, ανθεκτικά και ευρωπαϊκά ελεγχόμενα διαστημικά στοιχεία, είναι απαραίτητα για την προστασία των επικοινωνιών, της πλοήγησης και της διάγνωσης καταστάσεων.
Ωστόσο, η ψηφιακή κυριαρχία δεν εξαντλείται στην τεχνολογική διάσταση.
Η πολιτική οικονομία των ψηφιακών πλατφορμών δημιουργεί δομικούς κινδύνους για τη δημοκρατική ανθεκτικότητα. Αυτή τη στιγμή ως Ευρώπη έχουμε ένα πολύ ισχυρό ρυθμιστικό πλαίσιο. Όμως, ο φόβος για αντίποινα από την άλλη μεριά του Ατλαντικού και η απουσία ευρωπαϊκών εναλλακτικών, έχουν περιορίσει τη δυνατότητα ουσιαστικής άσκησης της ρυθμιστικής αυτής εξουσίας, αποδεικνύοντας ότι ρύθμιση χωρίς επενδυτική υποστήριξη σε εγχώρια ψηφιακή υποδομή, δεν παράγει κυριαρχία. Παράγει αδυναμία με κανόνες.
Για την Ελλάδα, η ευρωπαϊκή ψηφιακή ολοκλήρωση δεν είναι αφηρημένη αρχή — συνιστά άμεσο εθνικό συμφέρον.
Χρειαζόμαστε παραγωγικές επενδύσεις και αξιοποίηση εργαλείων όπως είναι τα Ανοιχτά Δεδομένα και Ανοιχτοί κώδικες.
Η Ευρώπη δεν επιτρέπεται να είναι γεωπολιτικό αντικείμενο και όχι παγκόσμιο γεωπολιτικό υποκείμενο. Ο Ενρίκο Λέτα μιλά για την πέμπτη ελευθερία της Ευρώπης, την ελεύθερη κυκλοφορία γνώσης, καινοτομίας και έρευνας, σε μια Ευρώπη που δεν επιτρέπεται να μετατραπεί μόνο σε ρυθμιστή τεχνολογιών που παράγουν άλλοι.
Η Ελλάδα οφείλει να διαμορφώσει το δικό της σύγχρονο, εθνικό δόγμα στρατηγικής αυτονομίας, σε αντιστοιχία με το ευρωπαϊκό, και με αξιοποίηση της γεωγραφίας ως στρατηγικού πλεονεκτήματος και αντιστροφή της ταχείας πληθυσμιακής συρρίκνωσης, κορυφαίου εθνικού στοιχήματος επιβίωσης στις σύγχρονες οικονομίες της γνώσης.
Μια χώρα που γνώρισε τη συγκλονιστικότερη κρίση των τελευταίων δεκαετιών, έχει γνωρίσει επίσης καλά τι σημαίνει εξάρτηση, αλλά και αποφασιστικότητα να ξανασηκώνεται όρθια.
Το σύγχρονο κοινωνικό συμβόλαιο της νέας εποχής, απαιτεί ασφάλεια, αυτονομία, κοινωνική συνοχή και δίκαιη μετάβαση.
Στη γεωπολιτική κοσμογονία, το όραμά μας πρέπει να είναι διαυγές: Χρειαζόμαστε έναν νέο, προοδευτικό, εθνικό κι ευρωπαϊκό Πατριωτισμό, που διασφαλίζει την ενότητα, την κυριαρχία και τη δημοκρατία, σε έναν κόσμο όπου οι υβριδικές απειλές συνιστούν συχνά μεγαλύτερο κίνδυνο από τις παραδοσιακές. Χρειαζόμαστε ένα νέο εθνικό αφήγημα προοδευτικού παραγωγικού μετασχηματισμού, εξωστρέφειας, συνεχούς δημιουργίας, καινοτομίας και ισχυρής κοινωνικής αλληλεγγύης.
Η γνώση είναι η σύγχρονη δύναμη σε κοινωνίες που δεν περιμένουν, αλλά σχεδιάζουν και ηγούνται με αποφασιστικότητα.
Για τη γενιά μου, το Πολυτεχνείο υπήρξε εργαστήρι δημοκρατίας, επιστήμης και εθνικής αυτογνωσίας.
Η σημερινή τιμή, που προέρχεται από τη Σχολή που με δίδαξε να βλέπω τον χώρο ολιστικά, τόσο γεωμετρικά όσο και κοινωνικά, αποτελεί μια βαθιά και συνεχή υπόμνηση του χρέους που έχουμε όλοι όσοι σταθήκαμε τυχεροί να λάβουμε αυτήν την παιδεία, απέναντι στην κοινωνία που μας στήριξε και τη νέα γενιά που απαιτεί από εμάς.
Στο ανηφορικό δρομολόγιο της ζωής, δεν ήμουν ποτέ μόνος. Είχα πάντα δίπλα μου τη Βίκυ, τον Τάσο και τη Μαρία και τα τελευταία χρόνια τη Φανή και τον Άγγελο.
Τους αφιερώνω την σημερινή ύψιστη διάκριση που μου κάνετε.
Σας ευχαριστώ θερμά.»
Δείτε σύντομο videο ΕΔΩ
Δείτε φωτογραφικό υλικό ΕΔΩ
