Η Ευρώπη είναι μια ήπειρος που διαχρονικά χαρακτηρίζεται από γλωσσική, θρησκευτική και πολιτισμική πολυμορφία, όπου συναντιούνται διαφορετικοί άνθρωποι, ιδέες και πολιτισμοί. Σήμερα όμως αυτή η ποικιλομορφία είναι πιο έντονη και πιο σύνθετη από ποτέ, γεγονός που μας φέρνει αντιμέτωπους με νέες προκλήσεις, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί και σημαντικές ευκαιρίες για τις κοινωνίες μας.
Η μεγάλη λοιπόν πρόκληση για την Ευρώπη είναι το πώς θα διαχειριστεί την αυξανόμενη ποικιλομορφία με τρόπο δίκαιο και αποτελεσματικό. Και η πρόκληση αυτή δεν αφορά μόνο τις μεταναστευτικές ροές. Αφορά ευρύτερα ζητήματα, όπως η κοινωνική συνοχή, η αποφυγή του κοινωνικού αποκλεισμού, η ισότιμη πρόσβαση στην εργασία και την εκπαίδευση, η καταπολέμηση των διακρίσεων και των στερεοτύπων, αλλά και η ενίσχυση της δημοκρατικής συμμετοχής όλων των πολιτών.
Βέβαια η πολυπολιτισμικότητα δεν εντοπίζεται με τον ίδιο τρόπο σε όλα τα κράτη – μέλη της Ένωσης. Χώρες πρώτης υποδοχής, όπως είναι και η Ελλάδα, σηκώνουν ένα δυσανάλογο βάρος στη διαχείριση των μεταναστευτικών και προσφυγικών ροών σε αντίθεση με τις χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά που διαθέτουν περισσότερους πόρους και πιο ανεπτυγμένα συστήματα ένταξης, χωρίς όμως ούτε εκεί να έχουν εξαλειφθεί οι ανισότητες. Όλα αυτά είναι θέματα με τα οποία ερχόμαστε καθημερινά αντιμέτωποι στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και αποτελούν μέρος του διαλόγου και της πολιτικής μας.
Σήμερα στις σχολικές αίθουσες της Ευρώπης παρατηρούμε ότι ένα σημαντικό ποσοστό των μαθητών έχει μεταναστευτικό υπόβαθρο, ενώ συνολικά σχεδόν το 10% του πληθυσμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης ζει σε χώρα διαφορετική από αυτή της καταγωγής του.
Την ίδια στιγμή, οι ανισότητες παραμένουν. Το ποσοστό πρόωρης εγκατάλειψης της εκπαίδευσης για τους νέους συνολικά στην Ευρώπη κινείται γύρω στο 9–10%, όμως για τους νέους με μεταναστευτικό υπόβαθρο είναι αισθητά υψηλότερο, ξεπερνώντας σε πολλές περιπτώσεις το 20%.
Το σύγχρονο σχολείο και οι δάσκαλοί του, καλούνται λοιπόν να ανταποκριθούν σε έναν ιδιαίτερα απαιτητικό ρόλο. Αντιμετωπίζουν καθημερινά μια εκπαιδευτική πραγματικότητα όπου συνυπάρχουν διαφορετικές γλώσσες, πολιτισμικές αναφορές, αλλά και άνισες κοινωνικές και οικονομικές αφετηρίες. Η πρόκληση επομένως είναι διπλή καθώς πρέπει να διασφαλιστεί η πραγματικά ίση πρόσβαση όλων των παιδιών στην εκπαίδευση. Το πιο σημαντικό όμως, είναι ότι πρέπει να διασφαλιστεί η ουσιαστική ένταξη, όχι απλώς η προσαρμογή των μαθητών σε ένα σύστημα, αλλά η ενεργή συμμετοχή τους σε αυτό, μέσα από την αλληλεπίδραση, την κατανόηση και τον αμοιβαίο σεβασμό.
Έννοιες όπως η πολυγλωσσία, η διαπολιτισμική εκπαίδευση και η συμπερίληψη πρέπει να πάψουν να είναι θεωρητικές προσεγγίσεις που είναι απλά γραμμένες στα αναλυτικά προγράμματα και στα κείμενα διεθνών οργανισμών, αλλά πρέπει να αποτελέσουν βασικές αρχές που καθοδηγούν την εκπαιδευτική πολιτική και πολύ περισσότερο την καθημερινότητα στο σχολείο.
Σε αυτό το πλαίσιο, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε την καταλυτική παρουσία της Τεχνητής Νοημοσύνης. Η τεχνολογία αυτή συνδέεται άρρηκτα με την πολυπολιτισμικότητα, γιατί για πρώτη φορά έχουμε ένα εργαλείο που μπορεί να “μιλήσει” όλες τις γλώσσες των μαθητών μας και να γεφυρώσει το κενό της επικοινωνίας σε πραγματικό χρόνο.
Απέναντι λοιπόν σε αυτές τις προκλήσεις, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μένει στάσιμη και τα τελευταία χρόνια έχει αναλάβει μια σειρά από ουσιαστικές πρωτοβουλίες, αναγνωρίζοντας ότι η εκπαίδευση αποτελεί τον πυρήνα της κοινωνικής συνοχής.
Το πρόγραμμα Erasmus+, ίσως το πιο εμβληματικό ευρωπαϊκό εργαλείο, διαθέτει προϋπολογισμό που ξεπερνά τα 26 δισεκατομμύρια ευρώ για την περίοδο 2021–2027, επενδύοντας συστηματικά στη μάθηση, τη συνεργασία και τη διαπολιτισμική εμπειρία. Μόνο για το 2026, προβλέπονται περίπου 5,2 δισεκατομμύρια ευρώ για δράσεις εκπαίδευσης, δεξιοτήτων και κινητικότητας, με ιδιαίτερη έμφαση στη συμπερίληψη και την υποστήριξη μαθητών και εκπαιδευτικών. Παράλληλα, μέσα από νέες πρωτοβουλίες, όπως οι ευρωπαϊκές συνεργασίες σχολείων και τα καινοτόμα εκπαιδευτικά προγράμματα, ενισχύεται η ανταλλαγή καλών πρακτικών και η ανάπτυξη σύγχρονων διδακτικών μεθόδων.
Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο Plus στηρίζει στοχευμένες δράσεις για την ένταξη, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στους πιο ευάλωτους μαθητές και στις περιοχές με αυξημένες ανάγκες. Επιπλέον στο πλαίσιο της δημιουργίας του Ευρωπαϊκού Χώρου Εκπαίδευσης, ενός κοινού ευρωπαϊκού οράματος για μια εκπαίδευση χωρίς σύνορα, όπου η γνώση, η κινητικότητα και οι ίσες ευκαιρίες αποτελούν δικαίωμα για όλους, η ΕΕ έχει αναδείξει τον προσανατολισμό της για τον τρόπο που θέλει να λειτουργεί η εκπαίδευση του μέλλοντος.
Αγαπητές και αγαπητοί συνάδελφοι,
Εσείς δεν είστε απλώς μεταδότες γνώσης. Είστε φορείς αξιών, διαμεσολαβητές πολιτισμών και δημιουργοί σχέσεων εμπιστοσύνης. Σε μια πολυπολιτισμική τάξη, καλείστε να αναγνωρίσετε τη μοναδικότητα κάθε μαθητή, να διαχειριστείτε τη διαφορετικότητα με σεβασμό και να δημιουργήσετε ένα περιβάλλον όπου όλοι αισθάνονται ότι ανήκουν. Αυτό απαιτεί όχι μόνο επιστημονική κατάρτιση, αλλά και ενσυναίσθηση. Την ικανότητα να βλέπετε τον κόσμο μέσα από τα μάτια των μαθητών σας, να αφουγκράζεστε τις ανάγκες τους, να στηρίζετε και να εμπνέετε.
Αν θέλουμε μια Ευρώπη συνεκτική, δίκαιη και δημοκρατική, τότε η επένδυση στην εκπαίδευση και στους εκπαιδευτικούς είναι μονόδρομος.
Ας εργαστούμε λοιπόν για μια εκπαίδευση που δεν αποκλείει, αλλά ενώνει.
Μια εκπαίδευση που δεν φοβάται τη διαφορετικότητα, αλλά τη μετατρέπει σε δύναμη και ας συνεχίσουμε να οικοδομούμε μια Ευρώπη όπου κάθε παιδί θα έχει τη δυνατότητα να ονειρεύεται, να προοδεύει και να ανήκει.
Σας ευχαριστώ θερμά και σας εύχομαι καλή επιτυχία στις εργασίες του Συνεδρίου σας.