Κυρίες και κύριοι, φίλες και φίλοι,
Σας ευχαριστώ θερμά για την πρόσκληση και την τιμή να συμμετέχω στο 3ο Διεθνές Συνέδριο «Smart Islands», το οποίο πραγματοποιείται φέτος εδώ, στη Γαύδο. Δεν υπάρχει ίσως καταλληλότερος τόπος για να μιλήσουμε για τη γεωπολιτική σημασία των νησιών από αυτό το μικρό, ακριτικό νησί, το νοτιότερο κατοικημένο σημείο της Ελλάδας και της Ευρώπης, στο όριο ανάμεσα στην Κρήτη, τη Μεσόγειο και τον ευρύτερο χώρο της Βόρειας Αφρικής.
Η Γαύδος μάς υπενθυμίζει κάτι θεμελιώδες: ότι στη γεωπολιτική, το μέγεθος ενός τόπου δεν ταυτίζεται πάντα με τη σημασία του. Ένα μικρό νησί μπορεί να λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για κυριαρχικά δικαιώματα, ως κόμβος θαλάσσιας επιτήρησης, ως πεδίο εφαρμογής ευρωπαϊκών πολιτικών, ως προκεχωρημένο φυλάκιο περιβαλλοντικής προστασίας και ως ζωντανό εργαστήριο της πράσινης και ψηφιακής μετάβασης.
Τα μικρά νησιά, ιδιαίτερα τα ακριτικά, βρίσκονται σήμερα στο επίκεντρο πολλαπλών προκλήσεων. Είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στην κλιματική αλλαγή, στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας, στην πίεση των υδάτινων πόρων, στη διαχείριση απορριμμάτων, στην εποχικότητα του τουρισμού και στη δημογραφική συρρίκνωση. Την ίδια στιγμή, όμως, διαθέτουν συχνά άφθονο δυναμικό ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, μοναδικά οικοσυστήματα, ισχυρή κοινωνική συνοχή και μια γεωγραφική θέση που μπορεί να τα μετατρέψει από περιφέρειες σε στρατηγικά κέντρα.
Η Γαύδος δεν είναι απλώς ένας τόπος φυσικής ομορφιάς. Είναι ένα σημείο όπου η ελληνική και ευρωπαϊκή κυριαρχία συναντά τη θάλασσα. Η ύπαρξή της, η κατοίκησή της, η προστασία των υποδομών της και η δυνατότητα των ανθρώπων της να ζουν με ασφάλεια και αξιοπρέπεια συνιστούν πράξη εθνικής και ευρωπαϊκής ευθύνης. Σε μια εποχή κατά την οποία οι θαλάσσιες ζώνες, η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, οι υποθαλάσσιες διασυνδέσεις, οι ενεργειακοί διάδρομοι και οι μεταναστευτικές ροές αποκτούν αυξανόμενη σημασία, κάθε νησί λειτουργεί ως κόμβος ενός ευρύτερου γεωπολιτικού χάρτη.
Η σημασία της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης έχει αυξηθεί καθοριστικά. Για την Ελλάδα, τα νησιά δεν είναι γεωγραφικές εξαιρέσεις, είναι αναπόσπαστο μέρος της εθνικής επικράτειας και συμβάλλουν στον προσδιορισμό του θαλάσσιου χώρου της χώρας. Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, τα ελληνικά νησιά αποτελούν και ευρωπαϊκά σύνορα, ευρωπαϊκές θάλασσες, ευρωπαϊκές ευθύνες.
Για αυτούς τους λόγους με το άρθρο 156 του Ν 4001/ 2011 νομοθετήσαμε τα εξωτερικά όρια της ΑΟΖ μας, πάνω στα οποία βασίζεται όλη η αξιοποίηση κοιτασμάτων, εφαρμόζοντας το Διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο της θάλασσας, ότι δηλαδή τόσο τα νησιά όπως και η στεριά δικαιούνται ΑΟΖ, κάτι που δεν αναγνωρίζει η Τουρκία.
Με τους μεγάλους διεθνείς διαγωνισμούς έρευνας υδρογονανθράκων, δημοσιεύσαμε τον πρώτο χάρτη που απεικονίζει την ελληνική ΑΟΖ το 2012, στην Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Σημειώνω ότι αυτός ο χάρτης, τελειώνει στα ανατολικά όρια της Κρήτης, και επισημαίνω ότι δεν τόλμησε η Τουρκία να τον παραβιάσει ακόμη και στο παράνομο και ανυπόστατο Τουρκολιβυκό Μνημόνιο.
Το 2020 δημοσιεύσαμε τον επίσημο χάρτη με τους πιθανούς στόχους κοιτασμάτων, που δείχνει που υπάρχουν δυνητικά κοιτάσματα στην Ελλάδα, νότια της Κρήτης και στο Ιόνιο.
Φέτος, η Chevron αξιοποίησε τα σεισμικά δεδομένα που συλλέξαμε το 2012, τα ερμήνευσε, βρήκε στόχους υδρογονανθράκων και ζήτησε αυτές τις παραχωρήσεις θαλάσσιων οικοπέδων για έρευνα.
Μάλιστα με το νομοθετικό πλαίσιο που δημιουργήσαμε με τους Νόμους 4001/2011 και 4162/2013, προβλέψαμε τον Εθνικό Λογαριασμό Κοινωνικής Αλληλεγγύης Γενεών, που δυστυχώς οι κυβερνήσεις ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ και ΝΔ ακόμα δεν έχουν ενεργοποιήσει.
- το 5% των δημοσίων εσόδων αποτελεί έσοδο της Περιφέρειας,
- το 20% των δημοσίων εσόδων κατατίθεται στο Πράσινο Ταμείο για τη χρηματοδότηση μέτρων και δράσεων προστασίας, αναβάθμισης και αποκατάστασης του περιβάλλοντος στην περιοχή εντοπισμού κάθε κοιτάσματος,
- τουλάχιστον 70% των υπόλοιπων δημοσίων εσόδων, πηγαίνει στη χρηματοδότηση του ασφαλιστικού συστήματος της χώρας για την διασφάλιση των επόμενων γενεών.
Στις εργασίες ανάπτυξης και παραγωγής μόνο ενός κοιτάσματος θα απασχολούνται ετησίως τουλάχιστον 1000 εργαζόμενοι. Ενώ από ένα και μόνο μεσαίου μεγέθους κοίτασμα τα ετήσια έσοδα για την τοπική κοινωνία ξεπερνούν τα 40 εκατ. ευρώ.
Προφανώς βέβαια αυτά αφορούν μεγαλύτερες γεωγραφικές ενότητες της χώρας. Για ένα μικρό νησί, όπως η Γαύδος, οι εγκαταστάσεις υπεράκτιας παραγωγής υδρογονανθράκων, ή οποιοδήποτε άλλο σχετιζόμενο με αυτές υποστηρικτικό έργο, θα πρέπει να βρίσκονται αρκετά μίλια στην ανοιχτή θάλασσα για να μην προκαλούν φυσική, αλλά ούτε και οπτική όχληση στο νησί.
Η Γαύδος και τα μικρά ελληνικά νησιά μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο σε τρεις ευρωπαϊκές προτεραιότητες: πρώτον, στην εξοικονόμηση ενέργειας και την ενεργειακή αποδοτικότητα· δεύτερον, στη διαφοροποίηση των πηγών και διαδρομών εφοδιασμού· και τρίτον, στην επιτάχυνση των ανανεώσιμων και εγχώριων πηγών ενέργειας. Η ενεργειακή ασφάλεια δεν είναι αφηρημένη έννοια. Για ένα μικρό νησί σημαίνει αξιόπιστο ηλεκτρισμό, καθαρό νερό, δυνατότητα αποθήκευσης ενέργειας, βιώσιμες μεταφορές και προστασία των κατοίκων από την ενεργειακή φτώχεια.
Ειδικότερα για τη Γαύδο, προτεραιότητα θα πρέπει να δοθεί στην ανακαίνιση και ενεργειακή αναβάθμιση των κατοικιών και των δημόσιων κτηρίων, με σεβασμό στο τοπικό αρχιτεκτονικό στυλ. Αναφέρομαι σε ήπιες δράσεις, όπως στις μονώσεις και τα ηλιακά θερμικά για παροχή θέρμανσης και ψύξης, που όχι μόνο αναβαθμίζουν τις κατοικίες αλλά δημιουργούν και τοπικό κατασκευαστικό έργο.
Οι επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, σε συστήματα αποθήκευσης, σε έξυπνα δίκτυα, σε ηλεκτροκίνηση και σε δημόσιες μεταφορές χαμηλών εκπομπών μπορούν να μετατρέψουν τα μικρά νησιά σε πρότυπα Ενεργειακής Δημοκρατίας και Δικαιοσύνης. Όμως αυτό δεν μπορεί να γίνει αποσπασματικά. Χρειάζεται εθνική νησιωτική στρατηγική, ένταξη των νησιών στα Σχέδια για την Ενέργεια και το Κλίμα, τα γνωστά μας ΕΣΕΚ, αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων και, κυρίως, ενεργή συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στον σχεδιασμό.
Η Γαύδος μπορεί να γίνει σύμβολο μιας νέας πολιτικής για τα μικρά νησιά: όχι μιας πολιτικής φιλανθρωπίας ή απλής επιδότησης, αλλά μιας πολιτικής στρατηγικής επένδυσης. Επένδυσης στην ενέργεια, στην ύδρευση, στην κυκλική οικονομία, στην προστασία της βιοποικιλότητας, στην ψηφιακή συνδεσιμότητα, στην πολιτική προστασία και στη θαλάσσια επιτήρηση. Κάθε τέτοια επένδυση έχει ταυτόχρονα κοινωνική, περιβαλλοντική, οικονομική και γεωπολιτική αξία.
Στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου οι θαλάσσιες ζώνες αμφισβητούνται, όπου οι ενεργειακές διασυνδέσεις αποκτούν κρίσιμη σημασία και όπου οι επιθέσεις σε υποθαλάσσιες υποδομές στην Ευρώπη έχουν αναδείξει νέους κινδύνους, η προστασία του θαλάσσιου χώρου είναι ζήτημα κυριαρχίας αλλά και ευρωπαϊκής ασφάλειας. Τα νησιά μας αποτελούν κρίκους μιας αλυσίδας που συνδέει την εθνική άμυνα, την ενεργειακή μετάβαση, την προστασία του περιβάλλοντος και τη διεθνή νομιμότητα.
Γι’ αυτό και η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να αντιμετωπίζει τον θαλάσσιο χώρο των κρατών-μελών της ως ενιαίο πεδίο στρατηγικής ευθύνης. Η αλιεία, η θαλάσσια βιοποικιλότητα, οι υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές, οι υποθαλάσσιες διασυνδέσεις, οι μεταφορές, η ασφάλεια των θαλάσσιων οδών και η προστασία των εξωτερικών συνόρων δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται απομονωμένα. Απαιτούν κοινό σχεδιασμό, ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, τεχνολογική καινοτομία και σαφή προσήλωση στο διεθνές δίκαιο.
Φίλες και φίλοι, η Γαύδος μας καλεί να ξαναδούμε τον χάρτη. Όχι ως απλή γεωγραφική απεικόνιση, αλλά ως πολιτική ευθύνη. Στον χάρτη αυτόν, τα μικρά νησιά δεν είναι άκρα που πρέπει να υπομένουν την απομόνωση. Είναι σημεία εκκίνησης μιας νέας στρατηγικής για την Ελλάδα και την Ευρώπη: στρατηγικής ανθεκτικότητας, βιωσιμότητας, ενεργειακής ασφάλειας και σεβασμού του διεθνούς δικαίου.
Αν θέλουμε μια Ευρώπη πιο ασφαλή, πιο πράσινη, πιο δίκαιη και δυναμικά παρούσα στον κόσμο, πρέπει να ξεκινήσουμε και από τα μικρά της νησιά. Από τη Γαύδο, από κάθε ακριτική κοινότητα, από κάθε τόπο που αποδεικνύει ότι η γεωπολιτική δεν γράφεται μόνο στις πρωτεύουσες, αλλά και στα σύνορα, στα λιμάνια, στις θάλασσες και στις καθημερινές ζωές των ανθρώπων που επιμένουν να κατοικούν εκεί.
Σας ευχαριστώ.